Butësi do të thotë të sillesh butë përmes të folurit dhe të vepruarit, të tregohesh i butë në përzgjedhjen e metodës, fjalëve, mënyrës së të vepruarit me të tjerët, lënies së sharjes, ashpërsisë dhe vrazhdësisë si dhe gjatë marrjes në konsideratë të tolerancës dhe lehtësimit. Butësia në përgjithësi hyn në çdo gjë, në raportet që njeriu ka me veten e tij, familjarët e tij, të afërmit e tij, shokët e tij dhe me këdo që është bashkëpjesëmarrës me të në dobi apo fqinjësi, madje edhe me armiqtë dhe kundërshtarët e tij. Ky moral përfshin çdo situatë dhe çështje që përkojnë me të.
Përdorimi i butësisë në kryerjen e çështjeve shpie në rezultatet dhe të arriturat më të mira, pasi Al lahu i Madhëruar e begaton këtë sjellje dhe bën dobi me të. Ndër sa përdorimi i dhunës, ashpërsisë dhe vrazhdësisë, i prish gjërat, ua vështirëson ato realizuesve të tyre dhe jep rezultate të kundër ta. Mirësia privohet kur lihet pas dore butësia, bereqeti largohet dhe çështja komplikohet. I Dërguari i Allahut a.s. ka thënë: “Kush privohet prej butësisë, privohet prej mirësisë në tërësi”. Gjithash tu ai a.s. ka thënë: “Allahu është i Butë, e dëshiron butësinë, jep për butësinë atë që nuk e jep për dhunën dhe atë që nuk e jep për diç tjetër veç saj (butësisë).”
Po kështu butësia ka një ndikim të mirë në lidhjen midis zemrave, pajtimin midis palëve të grindura, në udhëzimin dhe afrimin e jobesimtarëve në Islam si dhe në begatinë në furnizim dhe jetë, në lidhje me të cilën Profeti a.s. ka thënë: “Atij që i është dhënë hisja e tij e butësisë, i është dhënë në fakt hisja e tij nga mirësia e dynjasë dhe amshimit. Lidhja me gjakun, morali i hijshëm dhe fqinjësia e hijshme i gjallojnë shtëpitë dhe u japin shumë të mira jetëve.”
Burrëria dhe personaliteti nuk qëndrojnë në lënien pas të butësisë dhe në përdorimin e dhunës dhe ashpërsisë, në të gjitha situatat.
Gabon ai që mendon se përdorimi i butësisë ia pakëson vlerën njeriut apo se një gjë e tillë është shenjë e dobësisë së njeriut dhe e molisjes së tij në kërkim të të drejtave që i takojnë. Ky kuptim është i gabuar dhe është trashëguar nga injoranca; pasi lënia e butësisë nuk kërkon të braktiset kërkimi i së drejtës apo të heshtet karshi së kotës, t’i bëhen lajkatime asaj apo të bëhen lëshime karshi të drejtave; porse ajo që presupozohet është përdorimi i butësisë vetëm në metodë dhe mënyrë, jo në kontekst dhe përmbajtje. Njeriu i butë e kërkon të drejtën e tij, e sqaron normën legjislative, urdhëron në të mirë, e disiplinon atë që ka nën vartësinë e tij dhe ndërvepron me njerëzit, por këtë gjë e vepron duke u sjellë butësisht. Në këtë kontekst Allahu i Lartësuar ka thënë: “Shkoni (ti Musa dhe ti Harun) te Faraoni! Ai, me të vërtetë, i ka shkelur të gjithë kufijtë! Flitini atij fjalë të buta, se ndoshta kujtohet a frikësohet!” (Kaptina Taha, 43-44).
Sufjan Eth-Theuriu ka thënë: “Nuk urdhëron në të mirë dhe ndalon nga e keqja përveçse ai që ka tri tipare: Butësi në atë gjë në të cilën urdhëron dhe të jetë i butë në atë gjë nga e cila ndalon; të qenët i drejtë në atë që urdhëron dhe i drejtë në atë që ndalon; i mirëdijshëm mbi atë që urdhëron dhe i ditur në lidhje me atë që ndalon.”
I Dërguari i Allahut a.s. jetonte me butësinë dhe e mishëronte atë në tërë gjendjet dhe çështjet e jetës së tij, gjë në lidhje me të cilën Aish ja r.a. ka thënë: “I Dërguari i Alla hut a.s. nuk është vënë kurrë që të zgjedhë midis dy gjërave, përveçse ka zgjedhur më të lehtën prej tyre përderisa nuk ka qenë mëkat, ndër sa nëse (më e lehta e tyre) ka qenë mëkat, ai ka qenë njeriu më i distancuar prej saj (prej asaj gjëje, me të cilën do të bëhej mëkat).”

Me çfarë butësie sillej Muhamedit a.s në raport me njerëzit

S’ka dyshim se jeta e Muhamedit a.s është frymëzim për ne se si duhet vepruar. Butësia është theksuar të ketë qenë sjellja e Muhamedit a.s. në raport me njerëzit, do të përmendim disa raste:
1. Butësinë me familjarët: Aishja r.a. ka thënë: “I Dërguari i Alla hut nuk ka qëlluar kurrë diçka me dorën e tij, as grua dhe as shërbyes, përveçse kur ka luftuar në Rrugë të Allahut. Atij nuk i është marrë kurrë gjë dhe që të jetë hakmarrë ndaj atij që e ka bërë këtë, përveçse nëse është cenuar diçka nga ndalesat (haramet) e Allahut të Lartësuar” . Nëse bashkëshortja e tij Aishja i shprehte atij një dëshirë, ai a.s. i shkonte pas asaj përderisa dëshira e saj nuk ishte mëkat.”
2. Butësinë me shërbyesit: nga Enesi ibën Maliku r.a., transmetohet se ka thënë: “I kam shërbyer të Dërguarit të Allahut njëzetë vjet dhe për Allahun nuk më ka thënë kurrë “uf” dhe nuk më ka thënë kurrë për diçka: Përse e veprove kështu e përse nuk e bëre ashtu?”
3. Butësinë me fëmijët: nga Aishja r.a. vjen se ka thënë: “Të Dërguarit të Allahut i silleshin fëmijë dhe ai kërkonte begati për ta, mbllaçiste diçka të cilën e fus te në gojën e tyre dhe lutej për ta”. Ndërsa Enesi r.a. ka thënë: “I Dërguari i Allahut i vizitonte ensarët (medinasit), u jepte selam (u thoshte: “Es-Selamu alejkum”) fëmijëve të tyre dhe ua lëmonte atyre kokat”. Profeti a.s. i puthte gjithmonë Hasanin dhe Husejnin dhe lozte me ta.
4. Butësinë me lypësit: Enesi r.a. thotë: “Isha duke ecur me të Dërguarin e Allahut a.s., i cili mban te mbi të një rrobë (prodhim) të Nexhranit (të Jemenit) që ishte me copë të trashë në anët e saj. Një nomad e arriti, e kapi dhe e tërhoqi fort prej rrobës së tij. Unë e pashë supin e Profetit sesi ana e rrobës kishte lënë shenjë në të, për shkak të tërheqjes së fuqishme. Pas kësaj ai (nomadi) tha: O Muhamed, urdhëro të më jepet nga malli i Allahut që gjendet tek ti. Profeti u kthye nga ai, qeshi dhe pastaj urdhëroi që atij t’i jepej donacion.”
5. Butësinë në të mësuarin e të paditurit: Nga Muavie ibën el Hakem es Sulemiu transmeto het se ai ka thënë: “Teksa unë po falesha me të Dërguarin e Allahut, një burrë teshtiu dhe unë i thashë: Allahu të mëshiroftë! Njerëzit më shigjetuan me vështrimet e tyre dhe unë u thashë: Si është çështja juaj që po më vështroni? Ata filluan të qëllonin me duart e tyre mbi kofshët e tyre. Kur pashë se donin të më bënin të heshtja, heshta. Pasi Profeti u fal, nuk kam parë as para dhe as pas tij mësues që të mësojë më mirë se ai – ai nuk u soll ashpër me mua, as më goditi dhe as më shau, por më tha: “Ky, namazi, në të nuk bën të ketë fjalë prej fjalëve të njerëzve, porse ai konsiston në tesbih (thënien SubhanAllah-i Lavdishëm është Allahu), tekbir (thënien Allahu Ekber-Allahu është më i madhi) dhenë lexim të Kuranit”.
6. Butësinë në urdhërimin në të mirë dhe ndalimin nga e keqja: nga Ebu Hurejra r.a. vjen se ka thënë: “Një nomad urinoi në xhami dhe njerëzit i shkuan që të vinin dorë mbi të. Sakaq Profeti tha: “Lëreni dhe derdhni mbi urinën e tij një kusi uji ose një kovë të madhe uji; jeni dërguar lehtësues e nuk jeni dërguar vështirësues.”
7. Butësinë me mëkatarin e penduar: nga Ebu Hurejra r.a. vjen se ka thënë: “Teksa ne gjendeshim ulur tek Profeti, një burrë erdhi dhe tha: O i Dërguar i Allahut, u shkatërrova. Tha: “Çfarë ke?” I tha: “Rashë me gruan pata kontakt seksual me të duke qenë agjërueshëm (në Ramazan). Ai a.s. tha: “A ke ndonjë rob që ta lirosh?” I tha: Jo. Tha: “A mund të agjërosh njëri pas tjetrit dy muaj? I tha: Jo. Ai a.s. i tha: “A gjen ushqim për të ushqyer gjashtëdhjetë të varfër?” I tha: Jo. Profeti a.s. qëndroi (pa folur). Ai (transmetuesi) tha: Tek sa ne gjendeshim në këtë situatë, Profetit i sollën një kuti të madhe në të cilën kishte hurma dhe ai a.s. tha: Ku është ai që pyeti? (Pyetësi) I tha: Jam unë. Ai a.s. tha: “Merre dhe bëj sadaka (lëmoshë) me të.”
Po kështu me personin që puthi një femër (të huaj për të) dhe erdhi i penduar, Profeti a.s. u soll butë, duke i sqaruar se shlyerje për mëka tin e tij është namazi dhe duke mos u sjellë ashpër me të. Kjo histori vjen e transmetuar saktësisht.
8. Butësinë duke duruar përkundrejt lëndimit: Aishja r.a. i ka thënë Profetit a.s.: A të ka rënduar ndonjë ditë më rëndë se ajo e (Betejës së) Uhudit? Ai a.s. tha: “Kam gjetur prej popullit tënd (prej idhujtarëve) atë që më bënë. Gjëja më e rëndë që gjeta prej tyre është ajo e ditës së Akabesë, kur ia paraqita veten Ali ibën Abdu Jelil ibën Abdu Kulalit, i cili nuk m’u përgjigj për çfarë desha. Kështu që ika me një shqetësim që shquhej qartë në fytyrën time dhe nuk kam ardhur në vete përveçse në (vendin e quajtur) Karneth Thealib, ku ngrita kokën dhe pashë një re që më bënte hije. Hodha shikimin, kur ja, Xhibrili ishte në të. Ai më tha: Allahu e dëgjoi fjalën që të tha populli yt dhe se si t’u përgjigjën, ndaj Allahu të dërgoi engjëllin e maleve që ta urdhërosh të bëjë me ta si të duash. Engjëlli i maleve më thirri dhe më dha selam. Pas kësaj (engjëlli i maleve) më tha: O Muhamed, – më tha – është ajo (që t’u bë me dije) e ti vepro si të duash, nëse do ti, unë i pllakos mbi ta dy malet e gurtë (të Mekës).Profeti a.s. tha: “Porse unë shpresoj që Allahu të nxjerrë prej pasardhësve të tyre që do ta adhurojnë Allahun Një të Vetëm duke mos i shoqëruar Atij asgjë.”
9. Butësinë në ndërveprimin me jobesimtarët: nga Aishja r.a. vjen se ajo ka thënë: “Një grup i hebrenjve hynë tek i Dërguari i Allahut dhe i thanë: Semi (vdekja) qoftë mbi ty (në vend që t’i thoshin Selami). Unë e kuptova atë (që thanë) dhe u thashë: Semi (vdekja) dhe mallkimi qoftë mbi ju. I Dërguari i Allahut tha: “Avash o Aishe; Allahu dëshiron butësinë në tërë çështjen”. I thashë: O i Dërguar i Allahut, a nuk e dëgjove atë që thanë? I Dërguari i Allahut tha: “Unë (kur e thanë këtë) thashë: Mbi ju qoftë (ajo që meritoni dhe që dëshironi për ne)”. Profeti a.s. fliste me jobesimtarët, debatonte me ta, e pranonte dhuratën e tyre, i bënte vizitë të sëmurit prej tyre, u ofronte mbrojtje atyre dhe sillej mirë me ta nëse interesi i Islamit e kërkonte të tillë gjë.
10. Butësinë me njerëzit në çështjen e adhurimeve: Xhabir ibën Ab dullahu r.a. ka thënë: Një burrë erdhi me dy devetë ujitëse dhe nata ra. E gjeti Muadhin të falej (imam), e la devenë ujitëse dhe u fut të falej me Muadhin, i cili lexoi në namaz suret Bekare dhe Nisa. Burri nuk e plotësoi namazin me të dhe iku. I arriti fjala se Muadhi kishte folur për të, ndaj ai shkoi te Profeti dhe iu ankua për Muadhin. Profeti a.s. tha: “O Muadh, a provokator (ose provokues) je ti, – ia tha këtë tri herë -. Sikur të ishe falur me (suren) “Sebih Isme Rabike” dhe “Uesh Shemsi ue Duhaha”, “Uel Lejli idha Jegsha”; sepse pas teje falet i moshuari, i dobëti dhe nevojtari.”
Nga Enesi r.a. vjen se Profeti a.s. ka thënë: “Unë hyj në namaz dhe dua që ta zgjas atë, por dëg joj të qara fëmije dhe e reduktoj (namazin brenda normave) ni sur nga shtrëngesa që gjen nëna e tij në këtë.”

Për fund

Kjo është rruga jonë dhe ky është misioni ynë. Le të jenë këto parime dhe këta shembuj një mo tiv dhe shtytje drejt pastrimit dhe zhveshjes së moralit nga injoranca dhe gjurmët e saj. Le të bindemi tash ose kurrë se të jesh i fortë d.t.th. të falësh, të edukohesh, të jesh krenar me të vërtetën dhe të mos kthesh kokën kah injorantët. Nëse vrazhdësia na i sulmon zem rat, atëherë ta lajmë atë me ujin e traditës profetike. Ta kujto jmë profetin tonë të dashur dhe butësinë e mirësjelljen e tij, ngase kjo na mjafton!
O Zoti ynë! Na zbukuro zemrat tona me besim dhe moral, na vdis si besimtarë dhe na bashko me ve përmirët!

Referencat
1.Sufijjurrahman El-Mubarekfuri “Nektari i Vulo sur i Xhennetit” f.q.472, Prishtinë, 2001.
2. Dr.Mustafa El-Buga “Komentimi i Dyzet Had itheve të Imam Neveviut”, f.q. 111, Shkup 2003.
3.Amër Halid “Gjurmëve të të Dashurit tonë” f.q. 246, Shkup, 2006.
4. Dr. Jusuf Kardavi “Gruaja në Islam”, fq.77, Prishtinë, 2002.
5. Dr. Abdurrahman Rafet El-Basha, “Fragmente nga Jeta e Sahabeve”, fq. 51-57, Prishtinë 2002.
6. Muhammed Gazali, “Karakteri i Muslimanit”, fq.145, Prishtinë, 2001.
7. Grup autorësh, “Pesë shtyllat e fesë islame”, fq.526, Shkup 1998.
8. Sufijjurrahman El-Mubarekfuri “Nektari i Vulo sur i Xhennetit” f.q.147, Prishtinë, 2001.
9. Amër Halid “Gjurmëve të të Dashurit tonë” f.q. 246, Shkup, 2006.

Ma.Sc. Burim Bibaj /islamgjakova/

Vëllezër besimtarë! Tema e hutbes së sotme është: “Fillimi i vitit të ri shkollor“

– Muslimani e ka të ndaluar ta hajë mishin që një kafshë e ka prekur me dhëmbë, sepse ai mish konsiderohet i papastër. Mirëpo, ekziston vetëm një përjashtim dhe ai është qeni i gjahut i cili është stërvitur dhe mësuar. Mishi që ai e sjell është i pastër.

– Transmetohet se Muhamed ibn Abdurahman el-Evkas ishte njeri me trup të ngjeshur, me qafën e ngjitur për trup dhe me supe të dalura dukshëm. Për shkak të pamjes së tij fizike (të shëmtuar), ai kishte turp të dilte para njerëzve. Nëna e tij e këshilloi kështu: „Kudo që të gjendesh në shoqëri, ata do të qeshin dhe do të tallen me ty. Prandaj, jepu pas diturisë, sepse ajo do të të lartësojë!“ Dhe ai e dëgjoi këshillën e nënës së tij dhe u dha pas librave. Më vonë u bë kadi (gjyqtar) i Mekës dhe në atë pozitë qëndroi 20 vjet. Ishte aq i dijshëm sa që kushdo që dëshironte të diskutonte diçka me të, do të dridhej derisa të ngrihej.

Këta dy shembuj janë shumë udhëzues dhe domethënës. I pari na tregon se dija e ngre edhe qenin, kështu që mishi nga një qen i stërvitur dhe i mësuar është i pastër, kurse nga një kafshë tjetër nuk është i patër. Kurse shembulli i dytë, na tregon se dija e ngre dhe fuqizon njeriun, edhe nëse ka defekte të caktuara fizike, që e bëjnë më pak të vlefshëm në sytë e njerëzve.

Allahu i Madhërishëm i lavdëron njerëzit e ditur në Kuran, kur thotë: „Allahu, besimtarët nga mesi i juaj, dhe ata të cilëve u është dhënë dijenia, do t’i ngritë në shkallë të lartë.“ (el-Muxhadele, 11)

Vëllezër të dashur! Arsyeja për theksimin e këtyre dy shembujve dhe për zgjedhjen e kësaj teme është fillimi i vitit të ri shkollor.

Të gjithë ne e dimë që urdhri i parë i Kuranit është: “Lexo!” Gjithashtu, ne e dimë se Pejgamberi (savs), veçanërisht i ka respektuar dhe vlerësuar njerëzit e ditur. Ai ka thënë se në Ditën e Gjykimit, ngjyra e dijetarëve do të matet me gjakun e shehidëve.

Tash, le t‘i kthehemi shkollës. Pra, ka filluar viti i ri shkollor dhe, me këtë rast, të gjithë prindërve, nxënësve dhe mësimdhënësve ju urojmë shumë suksese dhe dituri të reja. Që kjo të ndodhë në fund, të gjithë duhet ta bëjnë punën e tyre dhe ta japin kontributin e tyre.

Nxënësit duhet të jenë të zellshëm dhe të përkushtuar në përvetësimin e diturive.

Mësimdhënësit duhet të bëjnë çdo përpjekje që diturinë ta bartin tek nxënësit në mënyrën më të mirë të mundshme.

Kurse prindërit janë të detyruar ta ndjekin këtë proces, dhe t‘i ndihmojnë fëmijët e tyre dhe stafin mësimdhënës, që gjithë procesin ta bëjnë sa më të frytshëm.

Nxënësit do të përfshihen në mësimdhënie, aq sa do të përpiqen mësimdhënësit dhe prindërit.

Mësimdhënësit duhet të jenë të vetëdijshëm se transferimi i diturive është një emanet i  ndershëm dhe i përgjegjshëm.

Prindërit duhet ta dinë, se nuk është e njëjtë ta kesh një fëmijë të shkolluar dhe arsimuar, dhe një fëmijë të pa shkolluar e pa arsimuar.

Vëllezër të respektuar!

Me këtë rast, në lidhje me procesin e mësimdhënies do t’i drejtojmë disa këshilla për të gjithë, me qëllim të arritjes së rezultateve sa më të mira, të cilat në fund do ta na bëjnë të lumtur të gjithëve.

Një dijetar i yni ka thënë: “Mësuesi mesatar, flet. Mësuesi i mirë, shpjegon. Mësuesi i shkëlqyeshëm, tregon. Mësuesi superior, frymëzon.”

Mësimdhënësi duhet ta pyes veten se ku është. A vetëm ju flet dhe shpjegon nxënësve të tij, apo ju tregon dhe i frymëzon ata?

Mësimdhënësi duhet të përpiqet të ngrihet në një nivel më të lartë!

Mësimdhënësi duhet të përpiqet t‘i frymëzojë nxënësit dhe tu tregojë atyre, se dituria nuk është vetëm përzierje dhe memorizim i të dhënave, por është armë e cila fisnikëron dhe lartëson. Duhet të përpiqet ta zhvillojë tek fëmijët vetëdijen, se të kesh dituri nuk do të thotë, të fluturosh në re dhe t‘i shikosh të tjerët nga lart. Përkundrazi, të kesh dituri, do të thotë, të jesh i përulur si një pemë që ka shumë fruta. Pema e tillë përkulet drejt tokës dhe nuk fluturon kah qielli nën re.

Mësimdhënësi duhet të përpiqet që fëmijëve t’ua bëjë të ditur, se të gjithë i do në mënyrë të barabartë, kurse i dallon vetëm sipas diturisë. Nëse ndonjërit i jep 4 ose 5, vetëm pse është fëmija i dikujt, duhet ta dijë se i ka bërë keq edhe fëmijës edhe vetvetes. Nëse ndonjërit i jep notë të dobët pa meritë, ose një notë më të ulët se që e meriton, vetëm pse nuk i pëlqen fëmija apo prindi i fëmijës, përsëri u ka bërë keq të gjithëve.

Për vlerësim të drejtë, nuk duhet ta pengojnë as lotët e fëmijëve as ankesat e prindërve.

Prindi nuk duhet të lejojë në asnjë mënyrë, që fëmija i tij të privohet nga e drejta për dituri. Për këtë ka të drejtë dhe duhet të luftojë për të. Sigurisht, nuk duhet ta konsiderojë fëmijën e tij të veçantë ose të paprekshëm që askush nuk guxon ta shikojë, sepse siç thamë, fëmijët përpara mësuesit duhet të jenë të barabartë dhe të kenë trajtim të njëjtë. Nuk duhet lejuar që të kalojë shumë kohë pa u informuar të paktën nga fëmija për materien që është zhvilluar, si dhe për notat që ka marrë fëmija.

Është më lehtë të jesh pasiv, të rrishë mënjanë dhe t‘i kritikosh të gjithë dhe gjithçka.

Ne si besimtarë, qofshim prindër apo mësues, duhet t‘i bashkojmë forcat dhe të punojmë së bashku për përmirësimin e arsimit dhe ngritjen e cilësisë së tij. Vetëm në këtë mënyrë do ta përmbushim obligimin tonë.

Në fund, le t‘i dëgjojmë disa thënie dhe këshilla të mençura, të cilat flasin për vlerën e diturisë.

– Mësimi në pleqëri është si shkrimi mbi ujë, kurse mësimi në rini është si gdhendja në gur. (thënie popullore)

– Njerëzit kanë nevojë për njohuri më shumë sesa për ushqim dhe pije, sepse ata kanë nevojë për ushqim dhe pije një ose dy herë në ditë, ndërsa për dituri sa herë që thithin ose nxjerrin ajrin. (Imam Ahmedi)

– Kush mendon se ai më nuk ka nevojë për të mësuar, le të qajë mbi veten e tij!“ (Imam Ebu Hanife)

O Allahu i Mëshirshëm! Bëj që veprat tona më të mira të jenë veprat e fundit në këtë botë!

O Zot, ndihmoju të rrezikuarve që t’i realizojnë të drejtat e tyre!

O Zot, çliroje umetin nga pandemia, nga okupatori dhe nga sundimtarët e dhunshëm!

O Zot, mos na sprovo neve me atë që nuk mund ta përballojmë, mos lejo asnjëherë që të na poshtërojnë apo mposhtin pabesimtarët.

O Zot, bëje që dita jonë më e lumtur të jetë dita e takimit me Ty! Dhe, me mëshirën Tënde na vendos në xhenetin e përjetshëm! Amin!

Përshtati: Miftar Ajdini

Safet-ef. Pozder, Čaršijska džamija, Prozor,

Marrëdhëniet ndërmjet Evropës dhe Islamit, domethënë ndërmjet Evropës dhe muslimanëve, nëse me Islamin i nënkuptojmë muslimanët, duhet të shihen përmes ndryshimeve që kanë ndodhur gjatë më shumë se një mijë vjetëve. Kjo do të thotë se duhet të largohemi nga qasjet johistorike, qoftë ndaj Islamit, qoftë ndaj Evropës. Pikëpamjet esencialiste, qoftë për Islamin, qoftë për Evropën, nuk na sjellin ndonjë dobi të madhe. Në të vërtetë, duke e parë historikisht, ekzistojnë disa lloje Evrope, ashtu siç, historikisht, ekzistojnë edhe disa forma të Islamit historik, përkatësisht disa forma të muslimanëve. Nëse e kemi parasysh këtë, studimi ynë i marrëdhënieve ndërmjet Evropës dhe Islamit do të çlirohet nga falsifikimet e ndryshme të historisë dhe nga keqpërdorimet e shpeshta të së kaluarës.

Nga shekulli VII deri në shekullin XII: luftërat, tregtia dhe shkëmbimi kulturor

Edhe pse sot e dimë se për takimin e Islamit dhe Evropës në Mesjetë ekziston një numër jashtëzakonisht i madh veprash në gjuhën angleze, gjermane dhe frënge, është fat që, megjithatë, ndër to dallohen edhe libra objektivë. Për shembull, Norman Danieli (vdiq më 1992) botoi librin Islami dhe Perëndimi (Islam and the West), [1] në të cilin i paraqiti periudhat e ndryshme gjatë të cilave, në aspektin kulturor dhe historik, u formësuan konceptet e ndryshme për Islamin, por edhe konceptet për vetë Evropën.

Këtu nuk bëhet fjalë vetëm për Evropën si nocion gjeografik, domethënë si kontinent, por edhe për Evropën si konstrukt kulturor dhe i qytetërimit, i cili vetë ka ndryshuar gjatë kohës. E njëjta gjë vlen edhe për Islamin, domethënë për muslimanët. Nuk ekziston një Evropë e vetme dhe as nuk ekziston një Islam i vetëm, si të ishin blloqe të pandryshueshme që në mënyrë të pashpresë i kundërvihen historisë.

Evropa e Mesjetës nuk ishte një bllok monolit, por brenda saj kishte dallime të shumta. Kjo Evropë u takua me Islamin, domethënë me muslimanët, në kohën e pushtimeve muslimane të pjesëve të Evropës që shtrihen në hapësirën e Mesdheut, si Spanja dhe Sicilia. Shumë shpejt pasoi një shkëmbim i fuqishëm kulturor. Evropa mesjetare, pas pushtimeve muslimane, u njoh fillimisht me Islamin përmes shkencave të zhvilluara nga muslimanët: mjekësisë, matematikës, filozofisë, alkimisë, astronomisë, kozmetikës…

Në këto fusha shkencore, Islami për periudha të gjata e ka mahnitur fuqishëm Evropën. Evropa mesjetare, ashtu si edhe Evropa e epokës së iluminizmit, shfaqi prirje ndaj shkencave natyrore që i zhvilluan muslimanët. Fakti se në atë kohë në Evropë përktheheshin tekste arabe nga mjekësia, astronomia, matematika, gjeometria, alkimia, kozmetika… është jashtëzakonisht i rëndësishëm për dialogun e sotëm ndërmjet Evropës dhe Perëndimit, nga njëra anë, dhe Islamit, nga ana tjetër.

Veçanërisht e rëndësishme është të përmendet libri i Paul Kunitzsch-it, Arabishe Sternamen in Europa [2] (Emrat arabë të yjeve në Evropë). Afro dyqind emra yjesh, planetësh dhe yjësish në gjuhët evropiane flasin mjaftueshëm për ndikimet shpirtërore të kulturës dhe shkencës islame te shumë evropianë, madje edhe në fushën e leximit dhe interpretimit të “qiellit me yje mbi ne”, siç do të shprehej Immanuel Kanti (1724–1804) në një kontekst tjetër.

Kur flasim për Islamin dhe Evropën, duhet të kujtojmë se kanë ekzistuar dy lëvizje madhështore përkthimore. E para ishte përkthimi i veprave greke në gjuhën arabe gjatë shekujve VIII dhe IX në Bagdadin kozmopolit. E dyta ishte përkthimi i veprave nga arabishtja në latinisht, nga shekulli IX deri në shekullin XV, në qendrat evropiane të dijes dhe universitetet. Këto dy lëvizje përkthimore u bënë pjesë e kulturës dhe qytetërimit të evropianëve, por edhe të muslimanëve. Pa to, historia intelektuale e mbarë botës do të dukej më e varfër.

Zhvillimi gradual i interesimit evropian për Islamin si fe

Nga ana tjetër, dihet me siguri se Evropa e Mesjetës së hershme nuk i kushtonte vëmendje të madhe Kuranit, e as teksteve të tjera fetare të Islamit. Prirja që Evropa mesjetare kishte ndaj shkencave natyrore të zhvilluara nga muslimanët nuk shoqërohej me prirje të tillë ndaj Kuranit apo teksteve të hadithit.

Mendoj se këtë fakt duhet ta shpjegojmë me një arsye të rëndësishme: në Islamin si fe, Evropa mesjetare shihte konkurrencë të fuqishme teologjike. Nga njëra anë, Evropës Islami i dukej si diçka e ngjashme me fenë që tashmë e besonte – krishterimin. Ka shumë diskutime evropiane të Mesjetës që e përshkruajnë shfaqjen e Islamit si një “sektë të devijuar të krishterimit”. Veprat ose traktatet e Gjon Damaskinit (675–749) [3] janë, në këtë aspekt, shumë të rëndësishme edhe sot për ne.

Megjithatë, Evropa e periudhës së pjekur të Mesjetës filloi të interesohej për Kuranin. Siç dihet, Roberti i Kettonit (1110–1160) e përktheu Kuranin në latinisht relativisht vonë, vetëm në vitin 1143, në Toledo. Që nga shfaqja e Islamit ishte dashur të kalonin pothuajse gjashtë shekuj që Evropa mesjetare të interesohej për përkthimin e teksteve themelore fetare të Islamit.

“Libri ynë më themelor i shenjtë, Kurani, këtyre patriarkëve, duke filluar nga Jakubi e më tej, nuk ua mohon përkatësinë e tyre popullit hebre. Po ashtu, nuk e mohon as pranimin dhe përvetësimin e këtyre heronjve të lashtë të monoteizmit nga të krishterët. Një rrjedhë e tillë e erërave të fuqishme të sintezës që buron nga Islami edhe sot përbën diçka të madhe për kulturën dhe qytetërimin e Bashkimit Evropian, por edhe për Lindjen e Afërt dhe Azinë.”

Megjithatë, nëse kemi parasysh marrëdhënien e Evropës mesjetare ndaj budizmit dhe hinduizmit, mund të themi se përkthimi i Kuranit në Evropë nuk erdhi edhe aq vonë. Në të vërtetë, nuk dihet që Evropa mesjetare të ketë përkthyer në gjuhët e veta ndonjë vepër nga budizmi ose hinduizmi deri në fund të shekullit XVIII dhe fillim të shekullit XIX. Edhe këtu shfaqet njëfarë magjepsjeje evropiane ndaj Islamit.

Sot duhet ta kujtojmë veçanërisht atë fakt të rëndësishëm të qytetërimit: që nga fundi i shekullit IX, Evropa ka përkthyer në gjuhën latine një numër të madh veprash nga shumë fusha shkencore të zhvilluara nga muslimanët në bashkëpunim me të krishterët e Lindjes dhe hebrenjtë që jetonin në khalifatet muslimane. Gjuha latine, përmes trashëgimisë së shumëfishtë të Islamit, hyri në dialog me gjuhën arabe. Vetë kjo dëshmon se Evropa e asaj kohe, në mënyrën e saj, e ndjeu se në Islam kishte një fqinj. Dhe me atë fqinj duhej të merrej, në një mënyrë ose në një tjetër.

Shumë shpejt, kultura dhe qytetërimi islam u shfaqën si një kulturë motër e kulturës dhe qytetërimit evropian. Edhe sot duhet ta kemi parasysh këtë fakt dhe ta interpretojmë në kontekstet bashkëkohore. Ai tregon se ndërmjet Evropës dhe Islamit, ose ndërmjet Islamit dhe Evropës, nuk ka mbizotëruar gjendje e përhershme lufte. Shkëmbimi kulturor dhe qytetërimor ka qenë më i fuqishëm, më i qëndrueshëm dhe më jetëgjatë se lufta.

Edhe pse ka dijetarë, orientalistë dhe historianë evropianë e perëndimorë që një mijë vjetët e takimeve ndërmjet Islamit dhe Evropës i shohin si një alternim të pandërprerë të valëve të xhihadit, nga njëra anë, dhe valëve të kryqëzatave, nga ana tjetër, duhet thënë se sot ka gjithnjë e më pak historianë të tillë. Për fat të mirë, po rritet numri i historianëve që Islamit ia njohin universalitetin dhe karakterin botëror.

Ndër historianët që në librat dhe veprimtarinë e tyre akademike kanë qenë dukshëm të prirur kundër Islamit, dallohet Bernard Lewis (1916–2018). Teoritë e tyre për luftë të vazhdueshme ndërmjet Islamit dhe Evropës janë kundërshtuar nga vetë realiteti dhe nga vetë jeta.

Në të vërtetë, që nga lindja e Islamit në shekullin VII pas Isait, Mesihut (Jezu Krishtit), muslimanët, të krishterët dhe hebrenjtë kanë jetuar së bashku. Në qytetet e mëdha të Mesdheut dhe të Levantit, bashkëjetesa ka qenë dukuri e vazhdueshme, pavarësisht sundimtarëve që ndërroheshin në pushtet.

Ne muslimanët mund të jemi krenarë për atë që, si të thuash, mund ta quajmë “Islam qytetar”, i cili ruajti filozofinë greke, teologjinë e krishterë dhe hebraike, si dhe të gjitha rrymat e rëndësishme të mistikës, tesavufit dhe kabalës. Në qytetet e mëdha të Mesdheut dhe të Levantit, periudhat e paqes kanë qenë shumë më të gjata sesa pogromet dhe shfarosja e “të tjerëve”.

Qytete si Kajroja, Bagdadi, Kordoba, Stambolli, Damasku, Isfahani… janë shembuj të bashkëjetesës së gjatë të miliona muslimanëve, të krishterëve dhe hebrenjve. Convivencia – bashkëjetesa e muslimanëve, të krishterëve dhe hebrenjve – në qytetet e përmendura ka zgjatur me shekuj. Mendoj se një lloj i tillë bashkëjetese mund të shërbejë si nxitje për të menduar mbi modelet e sotme të jetës së përbashkët të të krishterëve, hebrenjve, muslimanëve dhe pasuesve të feve e religjioneve të tjera në Evropë dhe në Bashkimin Evropian, nga njëra anë, si dhe në Lindjen e Afërt dhe të Mesme, nga ana tjetër.

Këtu dëshiroj të theksoj fuqishëm se gjithëpërfshirja, e cila ka qenë kryesisht e pranishme në dekadat më të mira të Bashkimit Evropian dhe të cilën edhe vetë muslimanët e çmojnë dhe e respektojnë, i ka modelet e saj në konceptet e këtij “Islami qytetar”. Kjo nuk duhet harruar kurrë.

Në të njëjtën kohë, nuk duhet harruar se edhe vetë Bashkimi Evropian disa aspekte të lindjes së tij ua ka borxh trashëgimive koloniale, ndërsa frytet e prosperitetit të tij nganjëherë kanë qenë të lidhura me punën e ish-kolonive të tij muslimane mesdhetare, siç është rasti i Francës dhe Algjerisë.

Ka shumë historianë që e pranojnë universalitetin e qytetërimit islam. Ndër ta janë Marshall G. S. Hodgson (1922–1968), Philip K. Hitti (1886–1978), Annemarie Schimmel (1922–2003) dhe shumë të tjerë. Madje edhe Bernard Lewis-i, të cilin e përmendëm më sipër, për qytetërimin islam pranon sa vijon: [4]

“Qytetërimi islam (…) ishte i pari që mund të quhet universal, në kuptimin se përfshinte njerëz të shumë racave dhe kulturave të ndryshme, në tri kontinente të ndryshme. Ai ishte evropian, pasi për një kohë të gjatë lulëzoi në Spanjë dhe në Italinë jugore, në stepat ruse dhe në Gadishullin Ballkanik. Ishte, vetvetiu, aziatik dhe gjithashtu afrikan. Ai përfshinte njerëz të bardhë, të zinj, të murrmë dhe të verdhë. Për nga shtrirja territoriale, ai shtrihej nga Evropa jugore deri në zemër të Afrikës dhe në Azi, deri në kufijtë e Indisë dhe Kinës, madje përfundimisht edhe përtej tyre.”

Çfarë mund t’i ofrojë Islami sot botës: Mundësi të ndryshme për ta parë të ardhmen

Më lejoni që për këtë çështje t’ië paraqes këtu mendimet e mia në formën e disa shënimeve të shkurtra.

Së pari, me frikë dhe shqetësim shohim se bota sot po copëzohet. Në disa vende, këto copëzime janë shumë të rrezikshme. Në fund të fundit, derisa po zhvillohet ky simpozium yni në Sarajevë, në botë po zhvillohen katër ose pesë luftëra të mëdha. Është e nevojshme të shohim nëse fetë tona mund të na ndihmojnë që në Tokë të ketë më pak luftëra.

Duke qenë se Islami është një lloj sinteze, ai i ka pasuritë e veta të mëdha shpirtërore. Për ne muslimanët, as judaizmi dhe as krishterimi nuk janë fe të huaja në mënyrë të pashpresë. Siç e di auditori i nderuar, patriarkët e Dhiatës së Vjetër: Nuhu, Ibrahimi, Is’haku, Ismaili, Jakubi, Jusufi, Musai, Haruni… të gjithë, pa përjashtim, në faqet e Kuranit paraqiten si muslimanë. Kurani këtu është shumë pragmatik. Në të vërtetë, libri ynë më themelor i shenjtë, Kurani, këtyre patriarkëve, duke filluar nga Jakubi e më tej, nuk ua mohon përkatësinë e tyre popullit hebre. Po ashtu, nuk e mohon as pranimin dhe përvetësimin e këtyre heronjve të lashtë të monoteizmit nga të krishterët.

Një rrjedhë e tillë e erërave të fuqishme të sintezës që buron nga Islami edhe sot përbën diçka të madhe për kulturën dhe qytetërimin e Bashkimit Evropian, por edhe për Lindjen e Afërt dhe Azinë.

Së dyti, lidhur me atë që u tha, dëshiroj të theksoj edhe diçka tjetër që është shumë e rëndësishme për bisedat e sotme ndërmjet të krishterëve dhe muslimanëve. Në të vërtetë, deri në Koncilin e Dytë të Vatikanit (1962–1965), krishterimi, ose më saktë katolicizmi, hezitonte nëse duhej ta pranonte përkushtimin dhe respektimin që muslimanët kanë ndaj Ibrahimit, Merjemes dhe Isait, Mesihut, si diçka që është e vlefshme dhe me rëndësi jo vetëm për Islamin, por edhe për mbarë njerëzimin.

Siç e dini, vitin e kaluar u shënua gjashtëdhjetëvjetori i deklaratës Nostra Aetate, e cila u miratua në Koncilin e Dytë të Vatikanit. Nostra Aetate e pranoi faktin se edhe muslimanët kanë një rol të madh nën diellin e trashëgimisë së përbashkët të monoteizmit.

Mendoj se atmosfera menjëherë para dhe pas Koncilit të Dytë të Vatikanit e nxiti shfaqjen e studimeve të rëndësishme dhe serioze për Islamin në Evropë dhe në Perëndim. Për Islamin u shfaqën veprat e Annemarie Schimmel (1922–2003), Louis Massignonit (1883–1962), Katharine Mommsenit (e lindur më 1925), Eva de Vitray-Meyerovitchit (1909–1999), Reynold A. Nicholsonit (1868–1945), Arthur John Arberryt (1905–1969), Jack Goodyt (1919–2015) dhe shumë të tjerëve. Që nga gjysma e dytë e shekullit XX, në Evropë dhe në Perëndim Islami po bëhet gjithnjë e më i pranishëm si një fushë që meriton studime serioze dhe të respektueshme akademike e universitare.

Falë këtyre studiuesve të respektuar të Islamit, evropianëve për të cilët kemi folur me respekt, sot është e lehtë të dallohen në Perëndim veprat me vlerë për Islamin.

Së treti, nëse ndjekim gjurmët e Kuranit, në faqet e tij shohim një bashkësi të pasuesve të monoteizmit, të përbërë nga hebrenjtë, të krishterët dhe muslimanët. Pavarësisht se çfarë diskutimesh mund të ketë ndërmjet këtyre tri shfaqjeve të monoteizmit, ato megjithatë përbëjnë një bashkësi. Do të ishte mirë që muslimanët sot të nxisnin ringjalljen e kësaj bashkësie monoteiste, për hir të paqes, së mirës dhe përparimit në Tokë.

Së katërti, muslimanët në Evropën e sotme shfaqen si të ashtuquajtur evropianë autoktonë në Ballkan dhe në Evropën Lindore, si emigrantë ekonomikë që vijnë në Evropë që nga fundi i Luftës së Dytë Botërore, dhe, së fundi, si emigrantë të rinj refugjatë që vijnë në Evropë nga luftërat të cilat, në kohët më të fundit, po e djegin Lindjen e Afërt dhe të Mesme. Të gjitha këto aspekte duhet t’i kemi parasysh kur flasim sot për Evropën dhe Islamin dhe kur i trajtojmë çështjet e identitetit, bashkëpunimit dhe paqes.

Do të thosha, krejt në fund, se sot është jashtëzakonisht e nevojshme t’i përgatisim opinionet tona publike që të hapen ndaj bashkëpunimit ndërmjet feve dhe kulturave që mbështeten mbi këto fe. Fetë dhe kulturat duhet të interpretohen në mënyrë gjithëpërfshirëse. Bashkëpunimi ndërmjet feve kontribuon në paqe. Urrejtja ndërmjet feve është burim i luftërave dhe vuajtjeve. (…)

Fusnotat:

[1] Shih: Norman Daniel, Islam and the West, the Making of an Image, Oneworld Publications, Oxford, 1993.

[2] Shih: Paul Kunitzsch, Arabische Sternnamen in Europa, Otto Harrassowitz, Wiesbaden, 1959.

[3] Krahaso: Daniel J. Sahas, John of Damascus on Islam, The ‘Heresy of the Ishmaelites’, E. J. Brill, Leiden, 1972.

[4] Bernard Lewis, Cultures in Conflict, Oxford University Press, New York, 1995, f. 10.

Burimi: IIN Preporod.

https://preporod.info/zajednica/koja-evropa-koji-islam-75304

Përshtati në shqip: Miftar Ajdini

(Islampress)

Falënderimi i takon Allahut, ndërsa paqja dhe bekimet qofshin mbi të Dërguarin e Allahut. Më tej:

Të flasësh për pozitën dhe madhështinë e Zotërisë sonë, të Dërguarit të Allahut (a.s), është padyshim ndër dijet më të nderuara dhe më të larta për nga rëndësia e tyre. Po kështu, hulumtimi i gjykimit juridik për festimin e përvjetorit të lindjes së tij të nderuar është ndër çështjet më të rëndësishme në të cilat janë dalluar perceptimet e myslimanëve dhe në të cilat rrugët e tyre janë ndarë mes tepruesve dhe neglizhuesve, si dhe atyre që ndjekin një qasje të matur dhe të kthjellët.

Në këtë studim do ta trajtoj çështjen në mënyrë metodike, duke e ndarë atë në çështje dhe pika të mirëstrukturuara, ku secila ide të çojë natyrshëm te tjetra, në mënyrë që lexuesit t’i bëhet e qartë e vërteta në këtë çështje të ndërlikuar.

Përpara se të hyj në thelbin e çështjes, dëshiroj të sqaroj se në këtë studim do të përpiqem të ndjek një metodologji shkencore që ndërthur qëndrueshmërinë e parimeve të Usulit me bukurinë e stilit letrar dhe këshillues. Kjo, sepse të folurit për personalitetin e Profetit (a.s) nuk i përshtatet as fanatizmi dhe as polemika e pafrytshme; përkundrazi, ajo që i përshtatet është etika, paanshmëria dhe përcaktimi i saktë i objektit të mospajtimit në mendim.

ELEMENTI I PARË: PARATHËNIE SHPIRTËRORE DHE SHKENCORE PËR POZITËN E PROFETIT (a.s)

Të ndjesh madhështinë e Profetit (a.s) është porta përmes së cilës duhet të hyhet në mënyrë që kjo çështje të kuptohet drejt. Allahu i Lartësuar e ka veçuar Profetin e Tij, Muhamedin (a.s), me veçori me të cilat nuk ka bashkëndarë askënd tjetër prej krijesave dhe e ka bërë dashurinë ndaj tij një prej bazave të besimit, pa të cilën besimi i robit nuk është i plotë. Allahu i Lartësuar thotë: “Profeti është më i merituar për besimtarët sesa vetvetja e tyre.”[1]

Kjo përparësi absolute nënkupton se dashuria ndaj tij (a.s) duhet të paraprijë dashurinë ndaj vetvetes, familjes, pasurisë dhe fëmijëve. Ky është edhe kuptimi i fjalës së tij (a.s): “Askush prej jush nuk do të besojë derisa unë të jem më i dashur për të sesa prindi i tij, fëmija i tij dhe të gjithë njerëzit.”[2]

Sahabët (r.a) kanë dhënë shembujt më të mrekullueshëm në këtë aspekt. Madje, ndonjëri prej tyre, kur e kujtonte të Dërguarin e Allahut (a.s) ndërsa ishte ulur mes familjes dhe fëmijëve të tij, largohej prej tyre nga malli dhe dashuria e madhe për të, siç e kanë përcjellë librat e Sunetit dhe të Sirës.

Pikërisht për këtë, pjesë e metodologjisë së shëndoshë shkencore është që çështjes së festimit të Mevludit t’i qasemi nga këndvështrimi i kësaj dashurie të thellë dhe gjithëpërfshirëse për Profetin (a.s), dhe jo nga këndvështrimi i akuzave të gatshme dhe klasifikimeve të paracaktuara.

ELEMENTI I DYTË: PËRCAKTIMI I SAKTË I OBJEKTIT TË MOSMARRËVESHJES NË KËTË ÇËSHTJE

Është një gabim i rëndë shkencor të mendohet se mosmarrëveshja rreth festimit të Mevludit të Profetit (a.s) është një mosmarrëveshje lidhur me dashurinë ndaj Profetit (a.s), apo me lejueshmërinë e lavdërimit të tij dhe dërgimit të salavateve mbi të. Ithtarët e qasjeve të ndryshme e duan të gjithë të Dërguarin (a.s); mosmarrëveshja qëndron vetëm në këtë: Cila është mënyra e përcaktuar nga Sheriati përmes së cilës shprehet kjo dashuri?

Madje, objekti i saktë i mosmarrëveshjes është ky: A konsiderohet përcaktimi i ditës së dymbëdhjetë të muajit Rebiul-Evvel për organizimin e një tubimi ku lexohet Sira e Profetit (a.s), lavdërohet ai, jepet sadaka dhe bëhen vepra të mira, si një prej risive të futura në fe, apo është një prej mjeteve të lejuara që çojnë drejt objektivave të konsideruara nga Sheriati?

Përkufizimi i Mevludit: Mevludi është një tubim dhe grumbullim që organizohet për të përkujtuar dhe festuar lindjen e Profetit (a.s) gjatë muajit Rebiul-Evvel. Ai përfshin leximin e jetëshkrimit dhe cilësive të tij të nderuara, rrëfimin e mrekullive dhe ngjarjeve që lidhen me lindjen e tij, krahas këndimit dhe lavdërimit të Profetit (a.s), si dhe ofrimin e llojeve të ndryshme të ushqimit, pijeve dhe parfumit për të pranishmit.

Imam Xhelaluddin es-Sujutiu thotë: “Baza e organizimit të Mevludit, që konsiston në tubimin e njerëzve, leximin e asaj që mund të lexohet nga Kurani, transmetimin e rrëfimeve që kanë ardhur lidhur me fillimin e misionit të Profetit (a.s) dhe shenjat që ndodhën gjatë lindjes së tij, pastaj shtrimin e një tryeze ushqimi për ta, ku hanë dhe largohen pa shtuar asgjë përtej kësaj, është prej bidateve të mira, për të cilat organizuesi shpërblehet.”[3]

Edhe shejh Ahmed en-Nasan e ka trajtuar me mjeshtëri këtë përcaktim në fetvanë e tij, kur thotë: “Mevludi i Nderuar, i cili organizohet me rastin e përkujtimit të lindjes së Profetit (a.s), si dhe në çdo rast tjetër fetar, konsiderohet prej bidateve të mira dhe nuk ka ndonjë pengesë për organizimin e tij, nëse elementet përbërëse të Mevludit kanë bazë në fe.”

Shiko se si ai e ka vendosur kushtin për lejueshmërinë te fakti që elementet përbërëse të këtij festimi të kenë bazë sheriatike. Pikërisht ky është kuptimi i saktë i fikhut, i cili bën dallimin ndërmjet mjeteve dhe objektivave.

ELEMENTI I TRETË: QASJET JURIDIKE NË KËTË ÇËSHTJE DHE ARGUMENTET E SECILËS QASJE

Qëndrimet e dijetarëve lidhur me gjykimin juridik për festimin e Mevludit të Nderuar të Profetit (a.s) janë ndarë në tri qasje kryesore:

Qasja e parë: Ndalimi dhe shpallja e tij e ndaluar në mënyrë absolute

Ky është qëndrimi i një grupi dijetarësh të shquar e hulumtues, ndër më të dalluarit prej të cilëve janë Imam Ibn Tejmije në disa prej teksteve të tij, nxënësi i tij Ibn Kajjimi, Imam esh-Shatibiu, shejh Abdulaziz ibn Baz, shejh Muhamed ibn Salih el-Uthejmini, si dhe shumë prej dijetarëve bashkëkohorë të thirrjes selefite.

Imam Ibn Tejmije (r.h) thotë: “Përcaktimi i një feste a ceremonie të posaçme, përveç festave të përcaktuara nga Sheriati, si disa prej netëve të muajit Rebiul-Evvel, për të cilat thuhet se janë nata e Mevludit… apo çfarëdo feste tjetër të papërcaktuar nga Sheriati, nuk ishte praktikë e sahabëve dhe as e pasuesve të tyre që i ndoqën ata me përkushtim. E sikur kjo të ishte diçka e mirë, ata do të na kishin paraprirë në të… Përkundrazi, ajo është prej bidateve të reja.”[4]

Ndërsa shejh Ibn Bazi (r.h) thotë: “Nuk lejohet festimi i Mevludit të të Dërguarit (a.s) dhe as i ndonjë tjetri, sepse kjo është prej bidateve të reja të futura në fe.”

Argumentet e kësaj qasjeje:

Së pari: Argumentimi me fjalën e Allahut të Lartësuar: “Sot jua përsosa fenë tuaj, e plotësova ndaj jush Mirësinë Time dhe zgjodha për ju Islamin fe.”[5]

Ata thonë: Feja tashmë është plotësuar, prandaj ajo që në atë kohë nuk ishte pjesë e fesë, nuk mund të jetë pjesë e saj sot. Festimi i Mevludit nuk ishte pjesë e fesë në kohën e Profetit (a.s) dhe as në kohën e sahabëve të tij, prandaj ai nuk është pjesë e fesë as sot.

Imam Maliku, Allahu e mëshiroftë, ka thënë: “Kush sjell në Islam një bidat, të cilin e konsideron të mirë, ka pretenduar se Muhamedi (a.s) e ka tradhtuar misionin e tij, sepse Allahu thotë: “Sot jua përsosa fenë tuaj’. Prandaj, ajo që në atë kohë nuk ishte pjesë e fesë, nuk mund të jetë pjesë e saj sot.”[6]

Ky është një argumentim i fuqishëm nga Imam Maliku, Imami i Darul-Hixhres, i cili qartëson rëndësinë e madhe të moskonsiderimit si të mirë të asaj që Allahu dhe i Dërguari i Tij nuk e kanë përcaktuar si të tillë.

Së dyti: Argumentimi me hadithin e Aishes (r.a) se Profeti (a.s) ka thënë: “Kush sjell në çështjen tonë këtë diçka që nuk është prej saj, ajo është e refuzuar.”[7]

Ata thonë: Festimi i Mevludit është një risi e futur në çështjen e Sheriatit, e cila nuk është prej tij; rrjedhimisht, ajo është e refuzuar për atë që e praktikon.

Së treti: Argumentimi me hadithin e Irbad ibn Sarijes (r.a) se Profeti (a.s) ka thënë: “Ju porosis të kapeni pas Sunetit tim dhe Sunetit të halifëve të drejtë e të udhëzuar pas meje. Përmbajuni fort atij dhe kapuni pas tij me dhëmballë. Dhe ruhuni nga risitë në çështjet e fesë, sepse çdo risi është bidat dhe çdo bidat është humbje.”[8]

Ata thonë: Ky hadith është i qartë në pohimin se çdo bidat është humbje. Festimi i Mevludit është bidat; rrjedhimisht, ai është humbje.

Së katërti: Ata argumentojnë se sahabët (r.a), ishin njerëzit që e donin më së shumti Profetin (a.s) dhe ishin më të zellshmit për çdo të mirë. Sikur në festimin e Mevludit të kishte ndonjë të mirë, ata do të na kishin paraprirë në të. Meqenëse ata e lanë atë, ndonëse shkaku që do ta nxiste një veprim të tillë – domethënë dashuria ndaj Profetit (a.s) – ishte i pranishëm, kjo tregon se ata e kishin kuptuar se Sheriati nuk e kishte përcaktuar një praktikë të tillë.

Këtë e ka pohuar edhe dijetari i madh malikij, el-Fakihaniu, i cili thotë: “Nuk di që ky Mevlud të ketë ndonjë bazë në Libër apo në Sunet dhe nuk është transmetuar se e ka praktikuar ndonjë prej dijetarëve të umetit, të cilët janë shembull në fe dhe pasues të gjurmëve të brezave të hershëm. Përkundrazi, ai është një bidat i sajuar nga njerëzit e kotësisë.”[9]

Së pesti: Ata kanë mbajtur qëndrimin se të parët që e futën festimin e Mevludit ishin fatimidët, ubejdijtë rafidij, të cilët, sipas këtij qëndrimi, në mënyrë të rreme ia atribuojnë prejardhjen e tyre Fatimes ez-Zehra. Historianët, sipas autorit, kanë qenë të njëzëshëm për prishjen e besimeve të tyre dhe daljen e tyre nga metodologjia e Ehli Sunetit. Këtë e ka përmendur edhe el-Makriziu në El-Hitat, ku thotë se ata shpikën njëzet e shtatë kremtime të karakterit bidat, ndër to Mevludin e Profetit (a.s), si dhe mevludet e Aliut, Fatimes, Hasanit dhe Husejnit.

Nëse, pra, origjina e këtij bidati është vepër e rafidijve ubejdij, atëherë si mund t’i lejohet myslimanit që t’i ndjekë ata në këtë praktikë?!

Këtë e ka vënë në dukje edhe el-Alaui es-Sekafi, i cili thotë: “E vërteta e dytë historike, e cila gjithashtu nuk pranon asnjë dyshim, është se nuk është vërtetuar që data dymbëdhjetë e Rebiul-Evvelit të jetë dita e lindjes së Profetit (a.s). Madje, më e mundshmja dhe më e sakta është se ajo nuk është dita e lindjes së tij. Ndërsa ajo që është e vërtetuar dhe për të cilën pajtohet shumica e historianëve është se ajo është dita e vdekjes së tij, paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të.”

Qasja e dytë: Lejueshmëria dhe preferueshmëria me kushte dhe kufizime sheriatike

Ky është qëndrimi i Darul-Iftasë së Egjiptit, si dhe i një numri të madh dijetarësh të shquar të umetit, ndër ta Hafidh Ibn Haxher el-Askalanit, Hafidh es-Sujutit, Ibn el-Xheuzit, Ibn Dihje el-Endelusit, Imam Ibn el-Haxh el-Maliki, shejh Jusuf el-Kardavit, shejh Ahmed en-Nasanit dhe të tjerë.

Në fetvanë e tyre të mbështetur, është përcaktuar se: “Festimi i përvjetorit të lindjes së Zotërisë së dy botëve dhe Vula e Profetëve dhe të Dërguarve, Profetit të mëshirës, Zotërisë sonë Muhamedit (a.s), është prej veprave më të mira dhe prej afrimeve më të mëdha me Allahun, sepse ai shpreh gëzimin dhe dashurinë ndaj Profetit (a.s), ndërsa dashuria ndaj Profetit (a.s) është një prej bazave të besimit.”

Argumentet e kësaj qasjeje:

Së pari: Argumentimi me kuptimin e përgjithshëm të fjalës së Allahut të Lartësuar: “Thuaj: Me mirësinë e Allahut dhe me mëshirën e Tij, vetëm me këto le të gëzohen! Kjo është më e mirë se ajo që grumbullojnë.”[10]

Ata thonë: Lindja e Profetit (a.s) është mirësia dhe mëshira më e madhe me të cilën Allahu i ka begatuar botët, ashtu siç thotë Allahu i Lartësuar: “Dhe Ne nuk të kemi dërguar ty veçse si mëshirë për botët.”[11] Prandaj, nëse gëzimi për mirësinë dhe mëshirën është i përcaktuar në mënyrë të përgjithshme, atëherë gëzimi për lindjen e Profetit (a.s), i cili është burimi dhe mishërimi i mëshirave dhe burimi i mirësisë, është edhe më parësor dhe më i denjë.

Së dyti: Argumentimi me veprën e vetë Profetit (a.s), i cili agjëronte ditën e hënë si falënderim ndaj Allahut të Lartësuar për mirësinë e lindjes së tij. Kur u pyet për këtë, ai tha: “Ajo është dita në të cilën kam lindur dhe dita në të cilën jam dërguar si Profet, ose në të cilën më është shpallur.”[12]

Ata thonë: Ja ky është i Dërguari i Allahut (a.s), i cili me veprën e tij të nderuar i ka përcaktuar umetit të tij llojin e falënderimit ndaj Allahut të Lartësuar për mirësinë e lindjes së tij të nderuar. Falënderimi mund të marrë forma të ndryshme, ndër të cilat përfshihet agjërimi, ushqyerja e njerëzve, tubimi për dhikër dhe lavdërim të Profetit (a.s), si dhe leximi i jetëshkrimit të tij të ndritur.

Shfaqja e gëzimit dhe harese në ditën e lindjes së tij, përmes çfarëdo mjeti që është i lejuar nga Sheriati — si shtrimi i ushqimit, tubimi për dhikër dhe leximi i Sires — hyn tërësisht në kuadrin e madhërimit të shenjave të Allahut, pasi ata e shtrijnë shkakun e gëzimit dhe madhërimit në mënyrë të përgjithshme, duke e përfshirë çdo veprim të ligjshëm.

Së treti: Argumentimi me hadithin e Burejde el-Eslemiut (r.a), i cili transmeton: “I Dërguari i Allahut (a.s) doli në një prej ekspeditave të tij. Kur u kthye, erdhi një vajzë zezake dhe tha: “O i Dërguari i Allahut, unë isha zotuar se, nëse Allahu të kthente shëndoshë e mirë, do të bija defit para teje dhe do të këndoja.” I Dërguari i Allahut (a.s) i tha: “Nëse je zotuar, atëherë bjeri defit; përndryshe, jo.”[13]

Ata thonë: Nëse Profeti (a.s) e miratoi shfaqjen e gëzimit për kthimin e tij të shëndoshë nga lufta, përmes rënies së defit dhe këndimit, atëherë aq më parësore është shfaqja e gëzimit për ardhjen e tij në këtë botë si mëshirë për botët.

Së katërti: Argumentimi me atë që është vërtetuar në Sahihun e Buhariut, se Ebu Lehebit i është lehtësuar dënimi të hënën për shkak të gëzimit të tij për lindjen e Profetit (a.s) dhe lirimit të robëreshës së tij, Suvejbes, e cila e kishte përgëzuar për lindjen e tij.

Ata thonë: Nëse ky është shpërblimi për një jobesimtar që u gëzua për lindjen e tij (a.s), atëherë ç’mund të thuhet për shpërblimin e një besimtari monoteist, i cili gëzohet për lindjen e Profetit të tij dhe i afrohet Allahut përmes dashurisë dhe madhërimit ndaj tij?!

Së pesti: Argumentimi me parimin: “Mjetet marrin gjykimin e objektivave.”

Tubimi për të përkujtuar jetëshkrimin dhe cilësitë e Profetit (a.s), për ta lavdëruar atë, për të dërguar salavate mbi të, është një mjet i përcaktuar nga Sheriati, i cili çon drejt një objektivi të madh sheriatik: madhërimit dhe dashurisë ndaj Profetit (a.s), njohjes së njerëzve me virtytet dhe udhëzimin e tij, si dhe nxitjes për ndjekjen e Sunetit të tij.

Prandaj, nëse mjeti është në vetvete i lejueshëm dhe çon drejt një objektivi të konsiderueshëm sheriatik, atëherë ai është i ligjshëm dhe nuk konsiderohet bidat.

Së gjashti: Argumentimi me atë që kanë përcaktuar Imam es-Sujutiu dhe dijetari i madh Ibn Haxher el-Hejtemiu, se tubimi për dhikër, leximin e Kuranit dhe leximin e Sires së Profetit është një veprim i ligjshëm në çdo kohë; ndërsa përcaktimi i një dite të caktuar për të kujtuar një mirësi të madhe prej mirësive të Allahut të Lartësuar nuk e nxjerr këtë veprim nga kuadri i ligjshmërisë, për sa kohë që ai është i pastër nga veprat e ndaluara.

Përkundrazi, ai përfshihet në kuptimin e përgjithshëm të fjalës së Allahut të Lartësuar: “Dhe përkujtoju atyre ditët e Allahut.”[14]

E cila ditë prej ditëve të Allahut mund të jetë më madhështore sesa dita e lindjes së Profetit?! Dhe përkujtimi i lindjes së tij (a.s) është, në vetvete, përkujtim i ditëve të mëdha të Allahut.

Qasja e tretë: Qasja e mesme dhe dallimi ndërmjet mjetit dhe qëllimit

Ky është qëndrimi i shejh Jusuf el-Kardavit (r.h), i cili bën dallimin ndërmjet përkujtimit të Mevludit të Profetit (a.s), në kuptimin e përkujtimit të Sires dhe cilësive të tij, dhe atyre festimeve të cilat shoqërohen me vepra të qortuara dhe të ndaluara. Ai thotë: “Ka prej myslimanëve të atillë që çdo përkujtim, çdo interesim apo çdo trajtim të përvjetorëve islamë, si Hixhreti i Profetit, Israja dhe Miraxhi, Mevludi i të Dërguarit (a.s), Beteja e Madhe e Bedrit, Çlirimi i Mekës, apo çfarëdo ngjarjeje tjetër nga Sira e Muhamedit, madje edhe çdo trajtim të këtyre çështjeve, e konsiderojnë bidat në fe, duke u bazuar në parimin se çdo bidat është humbje dhe çdo humbje të çon në Zjarr. Kjo nuk është e saktë në mënyrë absolute. Ajo që ne kundërshtojmë në këto raste janë festimet që shoqërohen me vepra të qortuara, shkelje të dispozitave të Sheriatit dhe gjëra për të cilat Allahu nuk ka zbritur asnjë argument.”

Vëre, pra, këtë qasje të ekuilibruar juridike, e cila bën dallimin ndërmjet bazës së lejueshme dhe asaj që mund t’i bashkëngjitet më pas prej veprimeve të ndaluara.

Imam Ibn Tejmije, në veprën e tij Iktidau-s-Siratil-Mustekim, duke folur për ata që e festojnë Mevludin, thotë: “Madhërimi i Mevludit dhe marrja e tij si një rast i veçantë mund të praktikohet nga disa njerëz dhe ata mund të kenë për këtë një shpërblim të madh për shkak të qëllimit të tyre të mirë dhe madhërimit që i bëjnë të Dërguarit të Allahut (a.s)… Prandaj, ai justifikohet për atë në të cilën gabon, madje shpërblehet për qëllimin e tij të mirë.”

Kësisoj, veprimi dhe praktika në vetvete, nga këndvështrimi i bazimit juridik, konsiderohen bidat; mirëpo vepruesi mund të shpërblehet për qëllimin e tij, duke marrë parasysh nijetin e tij të sinqertë dhe madhërimin e nderimin që i bën pozitës së lartë të Profetit (a.s).

ELEMENTI I KATËRT: SHQYRTIMI I ARGUMENTEVE TË ATYRE QË E NDALOJNË DHE PËRGJIGJJA NDAJ TYRE ME NJË QASJE TË QETË SHKENCORE

Ai që shqyrton argumentet e atyre që e ndalojnë festimin e Mevludit vëren se ato janë argumente të fuqishme në fushën ku përdoren. Mirëpo, ato i drejtohen kryesisht futjes së një adhurimi të ri, me të cilin synohet afrimi tek Allahu i Lartësuar. Ndërsa, nëse festimi i Mevludit konsiderohet prej mjeteve të lejueshme, përmes të cilave arrihen objektiva të konsiderueshme sheriatike, atëherë këto argumente nuk zbatohen mbi të. Le të marrim argumentet më të spikatura të kësaj qasjeje dhe t’i shqyrtojmë:

Sa i përket argumentimit me fjalën e Allahut të Lartësuar: “Sot jua përsosa fenë tuaj” përgjigjja është se feja është plotësuar në bazat, detyrimet dhe besimet e saj. Megjithatë, Allahu i Lartësuar ka lënë të hapur fushën e ixhtihadit në mjetet dhe në interesat e papërcaktuara. Për këtë arsye, myslimanët janë pajtuar për ligjshmërinë e mbledhjes së Kuranit në një Mus’haf të vetëm, vendosjes së pikave dalluese dhe shenjave të zanoreve në të, ndërtimit të medreseve dhe spitaleve. Të gjitha këto janë çështje që nuk ekzistonin në kohën e Profetit (a.s), e megjithatë askush nuk ka thënë se ato janë prej bidateve të reja të futura në fe.

Prandaj, duhet bërë dallimi ndërmjet adhurimeve të përcaktuara nga Sheriati, në të cilat nuk ka hapësirë për ixhtihad, dhe mjeteve dhe interesave, të cilat ndërtohen mbi bazën e ixhtihadit.

Sa i përket argumentimit me hadithin: “Kush sjell në çështjen tonë këtë diçka që nuk është prej saj, ajo është e refuzuar”, përgjigjja është se risia e ndaluar është futja në fe e diçkaje që nuk i përket asaj, duke shtuar diçka që nuk ka bazë në parimet dhe adhurimet e saj. Ndërsa tubimi për dhikrin e Allahut dhe lavdërimin e Profetit (a.s) ka një bazë të fortë në fe, siç thotë Allahu i Lartësuar: “O ju që keni besuar! Përmendeni Allahun me përmendje të shumtë dhe madhërojeni Atë mëngjes e mbrëmje.”[15] . Dhe thotë: “Vërtet, Allahu dhe engjëjt e Tij dërgojnë salavate mbi Profetin. O ju që keni besuar! Dërgoni salavate mbi të dhe përshëndeteni me selam të plotë.”[16]

Prandaj, tubimi për një veprim që Allahu e ka urdhëruar, në një kohë të caktuar, nuk konsiderohet futje e diçkaje të re në fe, por është pjesë e shumëllojshmërisë së mjeteve të ligjshme për realizimin e këtyre veprave.

Sa i përket argumentimit të tyre se: “Sikur të ishte e mirë, sahabët do të na kishin paraprirë në të”, përgjigjja është se vetëm mosveprimi nuk tregon ndalimin, përveçse kur shoqërohet me një tekst sheriatik që tregon ndalimin. Mosveprimi i brezit të parë për festimin e Mevludit shpjegohet në këtë mënyrë:

Ekzistenca e një pengese në periudhën e hershme të Islamit: Kjo u shfaq në angazhimin e sahabëve për konsolidimin e themeleve të fesë dhe xhihadin, ndërkohë që ata e kishin të pranishëm dhe të gjallë kujtimin e Profetit (a.s) dhe Sires së tij në çdo çast. Kjo i bënte të panevojshëm përcaktimin e një dite të veçantë për përkujtimin e tij.

Rishfaqja e shkakut në periudhat e mëvonshme: Me dobësimin e lidhjes së njerëzve me Siren e Profetit, u shfaq një nevojë dhe një interes mbizotërues për krijimin e mjeteve që do ta ripërtërinin këtë lidhje.

Mbështetja në parimin e “mosveprimit pasiv dhe mosveprimit aktiv”: Profeti (a.s) la pa bërë shumë çështje për shkak se në kohën e tij nuk ekzistonte nevoja për to — si mbledhja e Mus’hafit, hartimi i regjistrave administrativë dhe ndërtimi i minareve — më pas ato u futën për realizimin e një interesi. Kjo tregon se mosveprimi i thjeshtë nuk nënkupton ndalimin, por vetëm përjashton detyrueshmërinë.

Përgjigjja ndaj argumentimit: “Sikur të ishte e mirë, do të na kishin paraprirë në të”: Mosveprimi i sahabëve nuk mund të jetë argument për ndalimin e një çështjeje, përderisa nuk shoqërohet me ndonjë argument që dëshmon se qëllimi i tyre ishte ndalimi dhe pengimi i saj. Mosveprimi mund të ketë ardhur për shkak të mungesës së motivit në atë kohë, ose për shkak të ekzistencës së një pengese që më vonë është zhdukur.

Në këtë kuptim, shejh Ahmed en-Nasan thotë: “Nuk mund të argumentohet për moslejueshmërinë e Mevludit me faktin se sahabët (r.a) nuk e kanë praktikuar atë, sepse mosveprimi nuk është argument për ndalimin, bazuar në fjalën e Allahut të Madhëruar: “Çfarëdo që t’ju japë i Dërguari, merreni, ndërsa nga çfarëdo që ju ndalon, përmbahuni.”[17]

Në këtë mënyrë përcaktohet se referenca për ndalimin është teksti sheriatik dhe jo mosveprimi i thjeshtë, i shkëputur nga çdo tregues tjetër.

Sa i përket argumentimit të tyre se të parët që e futën Mevludin ishin fatimidët ubejdijtë, përgjigjja është se kriteri nuk është se kush e ka praktikuar i pari një veprim, por nëse vetë veprimi përputhet me bazat dhe rregullat e Sheriatit.

Sa e sa çështje të mira kanë qenë të tilla që të parët që i kanë praktikuar kanë qenë ithtarë të bidatit, por më pas ato janë bërë të ligjshme për shkak të përputhjes së tyre me parimet sheriatike! Po kështu, sa e sa çështje të këqija kanë qenë të tilla që të parët që i kanë praktikuar kanë qenë njerëz të devotshëm, por më pas janë ndaluar për shkak të kundërshtimit të tyre me tekstet sheriatike.

Prandaj, kriteri përcaktues është argumenti sheriatik dhe jo personi që e ka praktikuar i pari një veprim.

ELEMENTI I PESTË: PËRZGJEDHJA JURIDIKE-FETARE E QËNDRIMIT TË DAR EL-IFTASË EGJIPTIANE DHE ARGUMENTET E TIJ PËRMBLEDHËSE

Pas paraqitjes së qëndrimeve të ndryshme dhe argumenteve të tyre, studiuesit të paanshëm i bëhet e qartë se qëndrimi më i fuqishëm në këtë çështje është ai i mbajtur nga “Dar el-Ifta el-Misrijje”, sipas të cilit është e ligjshme sheriatikisht festimi i përkujtimit të Mevludit të Nderuar të Profetit (a.s), duke respektuar kufijtë dhe kushtet sheriatike të përcaktuara. Kjo mbështetet në disa aspekte që e favorizojnë këtë qëndrim:

Së pari: Fuqia e argumenteve tekstuale në favor të atyre që e lejojnë

Ata që e lejojnë janë mbështetur në argumente të qarta në këtë fushë, siç është veprimi i Profetit (a.s) për të agjëruar ditën e hënë si falënderim ndaj Allahut për lindjen e tij, miratimi i tij ndaj shërbëtores që ishte zotuar se do t’i binte defit nga gëzimi për kthimin e tij, si dhe ajo që është transmetuar lidhur me Ebu Lehebin, se atij iu lehtësua dënimi për shkak të gëzimit të tij me lindjen e Profetit (a.s).

Këto argumente tregojnë se shfaqja e gëzimit për ardhjen e Profetit (a.s) dhe falënderimi i Allahut për këtë mirësi janë në vetvete veprime të ligjshme dhe të pëlqyeshme.

Përdorimi i analogjisë juridike (kijasit): Ata që e lejojnë nuk janë mjaftuar vetëm me argumentet e drejtpërdrejta, por kanë përdorur edhe kijasin. Ndër figurat më të spikatura që kanë ndjekur këtë metodë është hafizi Ibn Haxher el-Askalani (r.h),i cili e ka krahasuar festimin e Mevludit me agjërimin e ditës së Ashures, si falënderim ndaj Allahut për shpëtimin e Musait (a.s). Ai thotë: “Prej tij kuptohet se është e ligjshme të falënderohet Allahu për një mirësi që Ai e ka dhuruar në një ditë të caktuar… dhe ç’mirësi është më e madhe se mirësia e ardhjes në këtë botë të këtij Profeti, Profetit të mëshirës, në atë ditë?”

Dallimi ndërmjet qëllimit themelor dhe mjetit: Ata që e lejojnë kanë arritur në përfundimin se mospajtimi nuk ka të bëjë me ligjshmërinë në vetvete të gëzimit dhe falënderimit, por me mënyrën dhe mjetin përmes të cilit shfaqen ato. Mjetet, nëse janë në vetvete të lejuara dhe të pastra nga ndalesat dhe veprat e papranueshme sheriatikisht, mund të përdoren pa pengesë.

Së dyti: Kuptimi i objektivave të Sheriatit në legjislacion

Ndër objektivat madhore të Sheriatit është nderimi dhe dashuria ndaj Profetit (a.s), siç thotë Allahu i Lartësuar: “Që ju të besoni në Allahun dhe të Dërguarin e Tij, ta përkrahni dhe ta nderoni atë, si dhe ta madhëroni Allahun mëngjes e mbrëmje.”[18]

Pra, nderimi dhe madhërimi i Profetit (a.s) përbëjnë një objektiv të madh sheriatik. Festimi i Mevludit, përmes përmendjes së jetës së tij, cilësive dhe virtyteve të tij dhe lavdërimit të tij në mënyrën që i përshtatet pozitës së tij, pa teprim dhe pa lavdërim të qortueshëm, është një prej formave më të mëdha të nderimit dhe madhërimit të tij. Për rrjedhojë, ai është i ligjshëm për shkak të përputhjes së tij me këtë objektiv madhor të Sheriatit.

Së treti: Nevoja bashkëkohore për ta ringjallur jetën dhe shembullin e Profetit (a.s) në zemrat e umetit

Umeti islam në kohën tonë përballet me sfida të mëdha në aspektin doktrinar, intelektual dhe kulturor, të cilat synojnë të dëmtojnë figurën e Profetit (a.s) dhe jetën e tij të ndritur.

Prandaj, është detyrë e dijetarëve dhe predikuesve që të gjejnë mjetet efektive për t’ia kujtuar umetit Profetin e tij (a.s) dhe për t’i njohur brezat e rinj me virtytet, udhëzimin dhe moralin e tij, në mënyrë që ata ta marrin atë për shembull dhe të ndjekin Sunetin e tij.

Festimi i përkujtimit të Mevludit është një prej këtyre mjeteve efektive dhe ndikuese, pasi i bashkon njerëzit rreth dashurisë për Profetin (a.s) dhe përmendjes së cilësive dhe virtyteve të tij.

Së katërti: Kundërshtimi i veprave të papranueshme që shfaqen në disa festime nuk nënkupton kundërshtimin e bazës së ligjshme

Është e njohur se disa prej atyre që e festojnë Mevludin mund të përziejnë në festimet tyre edhe disa veprime të papranueshme, si teprimi në madhërimin e Profetit (a.s), përzierja e palejuar e burrave me gratë, përdorimi i instrumenteve muzikore të ndaluara dhe të tjera të ngjashme.

Por kjo nuk e anulon ligjshmërinë e bazës së vetë festimit. Përkundrazi, detyra është të kundërshtohen këto veprime të papranueshme dhe të paralajmërohet kundër tyre, ndërsa baza e festimit mbetet e ligjshme.

Në fund të fundit, gjykimi mbi një çështje është pasojë e konceptimit të saktë të saj; prandaj nuk lejohet që baza e një veprimi të shpallet e pavlefshme për shkak të rrethanave të jashtme që mund t’i bashkëngjiten atij.

Së pesti: Etika ndaj mospajtimit me dijetarët që e kanë konsideruar të ligjshëm

Çështja e Mevludit të Profetit (a.s) është një prej çështjeve për të cilat dijetarët kanë pasur mospajtime si në të kaluarën, ashtu edhe në kohët e mëvonshme. Secili grup ka bazën e vet të ixhtihadit që e justifikon qëndrimin e tij.

Prandaj, nuk i lejohet atij që ndjek qëndrimin e ndalimit t’i shpallë kundërshtarët bidatçinj, fasikë apo njerëz të devijimit, ashtu siç nuk i lejohet atij që ndjek qëndrimin e ligjshmërisë t’i përshkruajë kundërshtarët si njerëz të ashpër, të pandjeshëm apo të ngurtë.

Detyrë e jona është që t’u gjejmë justifikime vëllezërve tanë prej dijetarëve, të kemi mendim të mirë për ta dhe ta trajtojmë këtë çështje në kuadrin e etikës së mospajtimit juridiko-fetar, e cila është e njohur ndër dijetarët.

ELEMENTI I GJASHTË: PARIMET DHE KUSHTET SHERIATIKE PËR FESTIMIN E MEVLUDIT TË BEKUAR TË PROFETIT (A.S)

Që festimi i Mevludit të Profetit (a.s) të jetë i ligjshëm dhe në përputhje me parimet e Sheriatit, është e domosdoshme të plotësohen disa kushte sheriatike të pranuara, ndër të cilat:

Së pari: Të jetë i pastër nga teprimi dhe lavdërimi i qortueshëm

Profeti (a.s) e ka ndaluar teprimin në lavdërimin e tij dhe ka thënë: “Mos më lavdëroni në mënyrë të tepruar, ashtu siç të krishterët e tepruan me birin e Merjemes. Unë jam vetëm rob, ndaj thoni: “Rob i Allahut dhe i Dërguari i Tij.”[19]

Prandaj, lavdërimi duhet të qëndrojë brenda kufijve të përcaktuar nga tekstet sheriatike në përshkrimin e Profetit (a.s) si rob i Allahut dhe i Dërguari i Tij, pa i atribuar atij veçori që i përkasin vetëm Hyjnisë dhe pa kërkuar ndihmë prej tij në vend të Allahut.

Së dyti: Të jetë i pastër nga të këqijat dhe mëkatet

Nuk lejohet që festimi i Mevludit të shndërrohet në një mjet për kryerjen e veprave të ndaluara, si përzierja e palejuar e burrave me gratë, përdorimi i veglave muzikore të ndaluara, konsumimi i pijeve dehëse apo çfarëdo veprimi tjetër që bie ndesh me qëllimin e festimit, që është madhërimi dhe nderimi i Profetit (a.s).

Së treti: Të mos besohet se vetë festimi i Mevludit është një Sunet i posaçëm

Më e përshtatshme është të besohet se tubimi për përmendjen e Allahut, lavdërimin e Profetit (a.s) dhe leximin e jetëshkrimit të tij është i ligjshëm në çdo kohë, ndërsa caktimi i ditës së Mevludit për këto veprimtari konsiderohet pjesë e mjeteve të lejuara, dhe jo pjesë e Suneteve që kërkohet të kryhen në një formë të posaçme.

Në këtë mënyrë, ai që e feston Mevludin shmang dyshimin e bidatit dhe bashkon dashurinë për Profetin (a.s) me ndjekjen e Sunetit të tij.

Përfundimi:

Në përfundim, diskutimi për këtë çështje është i gjatë. Jam përpjekur të përcaktoj me saktësi objektin e mospajtimit dhe të argumentoj mendimin që e konsideroj më të fuqishëm, së bashku me dëshmitë përkatëse. Përfundimi me të cilin dëshiroj të dalë lexuesi i nderuar është se çështja e Mevludit të Profetit (a.s) është një çështje ixhtihadi, në të cilën ka pasur hapësirë për mendime të ndryshme të dijetarëve.

Sipas vlerësimit tonë, mendimi më i fuqishëm është ai që e konsideron të ligjshëm festimin e Mevludit, duke respektuar kushtet dhe kufizimet sheriatike. Kjo për shkak se ai përputhet me objektivat e Sheriatit në madhërimin e Profetit (a.s) dhe në gjallërimin e jetëshkrimit të tij në zemrat e umetit, duke theksuar njëkohësisht domosdoshmërinë e shmangies së çdo teprimi, lavdërimi të qortueshëm dhe çdo të keqeje që mund të shoqërojë disa prej këtyre kremtimeve dhe që nuk i përshtatet gjendjes së myslimanëve.

Ne jemi të bindur se dashuria për Profetin (a.s) është kapitali më i çmuar i këtij umeti, dhe se madhërimi dhe nderimi i tij (a.s) janë ndër veprat më të mëdha me të cilat njeriu i afrohet Allahut të Lartësuar. Po kështu, tubimi për përmendjen e tij, lavdërimin e tij dhe leximin e jetëshkrimit të tij është ndër angazhimet më të mira me të cilat mund të merret besimtari në çdo kohë, e veçanërisht në ditën e lindjes së tij të bekuar.

E lusim Allahun e Lartësuar të na dhurojë dashurinë për Të dhe dashurinë për Profetin e Tij (a.s), të na bëjë prej atyre që kapen fort pas Sunetit të tij dhe që mbrojnë Sheriatin e Tij.

O Allah, na dhuro dashurinë për Profetin Tënd, Muhamedin (a.s), një dashuri që t’i mbushë zemrat tona! Na bëj prej atyre që ndjekin Sunetin e tij, mbrojnë Sheriatin e tij dhe na jep sukses që ta madhërojmë dhe ta nderojmë atë në mënyrën që i përshtatet pozitës së tij të lartë. Vërtet, Ti je Dëgjuesi i lutjeve!

Autor: Muhamed Ebu Nasr

Përktheu: Elton Harxhi

By: ardhmëriaonline.com

[1] – Sure Ahzab: 6.

[2] – Buhariu.

[3] – “Husnul Maksad” fq: 41.

[4] – “Iktida Siratul Mustekim li Mukhalefeti As’habil Xhehim”, fq: 2/128.

[5] – Sure Maide: 3.

[6] – “El I’tisam” i Shatibiut, fq: 1/64.

[7] – Buhariu dhe Muslimi.

[8] – Ebu Daudi. Hadithi është Hasen Sahih.

[9] – “El Meurid fi Amelil Meulid” fq: 20.

[10] – Sure Junus: 58.

[11] – Sure Enbija: 107.

[12] – Muslimi.

[13] – Ahmedi dhe Tirmidhiu, i cili ka thënë se ky hadith është Hasen Sahih Garib.

[14] – Sure Ibrahim: 5.

[15] – Sure Ahzab: 41 – 42.

[16] – Sure Ahzab: 56.

[17] – Sure Hashr: 7.

[18] – Sure Fet’h: 9.

[19] – Buhariu.

/mesazhi/

Është interesante se vetëm pas vdekjes së dikujt derdhen ndjenjat dhe shpenzohet pasuria për ta përkujtuar, ndërkohë që vetëm një pjesë e vogël e asaj që jepet, sikur t’u ishte dhuruar sa ishin gjallë, do të kishte pasur vlerë dhe dobi shumë më të madhe.

Sa herë ndodh që zemra të copëtohet vetëm mbi varrin e nënës dhe të shprehë ndjenjat më të bukura që i kishte ruajtur me vite? Sa herë lotët rrjedhin vetëm atëherë kur nuk ekziston më ai prehër i sigurt dhe i butë, mbi të cilin mund të mbështetej fytyra? E sikur, sa ishte ende gjallë, të ishte ulur pranë saj, t’ia kishte marrë dorën dhe t’i kishte thënë: “Nënë, ti je mbështetja ime më e madhe në këtë botë”, kjo do të kishte qenë shumë më e vlefshme se sa lotët dhe malli që tash nuk do të arrijnë më te varri i saj.

Ne shpesh mendojmë se dashuria nënkuptohet. Se prindërit e dinë. Se bashkëshorti ose bashkëshortja e di. Se miku e di. Se vëllai në fe e di. Prandaj heshtim. E shtyjmë për më vonë. Ia lëmë “një rasti tjetër”, sikur të kishim garanci se ai rast do të vinte patjetër.

Pastaj vjen xhenazja; atëherë, si një vërshim, shpërthejnë fjalët e lavdërimit, kujtimet, dashuria dhe respekti. Flasim për fisnikërinë e të ndjerit, për mirësinë e tij, për virtytet e tij. Shkruhen statuset, mbahen fjalime, derdhen lot. Por i ndjeri nuk ka asnjë dobi nga të gjitha këto, përveç asaj dashurie dhe mirësie që e ka ndier prej nesh sa ishte gjallë.

Nganjëherë kanë mjaftuar vetëm disa fjalë. Sikur burri t’i kishte thënë gruas së tij sa ishte gjallë, ose gruaja burrit të saj sa ishte gjallë, qoftë edhe një të katërtën e asaj që flasin për njëri-tjetrin në ditët e zisë, mes bashkëshortëve në këtë botë nuk do të mbetej as dhimbje, as pikëllim.

Njëherë, një burrë po ecte rrugës duke qarë për vdekjen e motrës së tij. Thuhej se rrallëherë e kishte vizituar, madje edhe kur ajo ishte e sëmurë rëndë. Duke e parë tek qante me dënesë, një plakë i tha fjalë që e çajnë zemrën: “Shko, o bir, dhe ruaji lotët e tu! Sa isha gjallë, nuk pata dobi prej teje; ndërsa tani që kam vdekur, nuk mund të të dëgjoj.”

Ky është thelbi i shumë pendimeve tona. Prandaj, mos i shtypni dhe mos i shtyni ndjenjat tuaja. Mos u bëni koprracë në fjalët e bukura dhe në mirësi ndaj atyre që i doni, e as mos i lini për më vonë. Mos i mbyllni emocionet brenda vetes. Sepse dhimbja e humbjes së një njeriu të dashur e thyen zemrën, por edhe më e rëndë është dhimbja e ndjenjave që mbushin zemrën, ndërsa njeriu nuk ka më kujt t’ia shprehë, sepse ai ose ajo që e donte tashmë është larguar.

Në disa transmetime përmendet se Abdul-Muttalibi, gjyshi i Muhamedit (savs), gjatë sëmundjes së tij të fundit i mblodhi fëmijët e vet dhe u tha: “M’i thoni tani ato fjalë me të cilat do të më lavdëroni pas vdekjes sime.” Ata filluan ta lavdëronin me fjalë që më vonë librat e historisë i ruajtën si shembuj të elokuencës dhe të shprehjeve më të bukura.

Ai nuk e kërkoi këtë nga mendjemadhësia, por nga një nevojë e thellë njerëzore: që njeriu ta dëgjojë se ka vlerë, sa është ende gjallë. Sepse njeriu është krijuar me nevojën ta ndiejë vlerën e vet. E çfarë vlere është ajo, nëse nuk e gëzojmë dhe nuk ia mbushim zemrën me fjalë dashurie dhe mirënjohjeje, sa është ende gjallë?!

Islami na mëson se fjala e bukur është sadaka; jo fjala që thuhet pranë varrit, por fjala që thuhet atëherë kur zemra ende mund ta dëgjojë dhe ta ndiejë.

Prandaj, mos u bëni prej atyre që tregohen koprracë në fjalët e bukura dhe në mirësi ndaj të dashurve, ndërsa shpërdorojnë lotët pas vdekjes së tyre. Dhe mos prisni ndonjë rast të veçantë. Sepse rasti më i veçantë është pikërisht fakti se ata që i doni janë ende gjallë. Top of Form

Përshtati në shqip: Miftar Ajdini

Dashuria për dunjanë është nëna e të gjitha mëkateve dhe veprave të këqija. Qëllimi i dërgimit të Shpalljeve dhe të pejgamberëve është që t’i thërrasin njerëzit në Ahiret, t’i largojnë nga dynjaja, të mos i lidhin zemrat e tyre me të, dhe t’u tregojnë se ai është i përkohshëm dhe vend sprove. Për jetën e kësaj dunjaje, i Madhërishmi në Kur’anin Fisnik thotë: “Jeta në këtë botë nuk është gjë tjetër veçse zbavitje dhe lojë, ndërsa bota tjetër është – jeta e vërtetë, sikur ta dinin!” (Ankebut, 64) Ka shumë ajete në Kur’an që i nxisin njerëzit t’i kthehen Ahiretit. Për këtë arsye janë dërguar edhe pejgamberët që të thërrasin dhe t’i nxisin njerëzit drejt Ahiretit.

Një herë, Pejgamberi, a.s., kaloi pranë një cjapi të ngordhur dhe pyeti: “O ashabë, a do të jepnit diçka për këtë cjap?” – dhe ashabët u përgjigjën se nuk do të jepnin asgjë. Atëherë Pejgamberi i All-llahut tha: “Kjo dunja nuk vlen tek All-llahu as sa ky cjap.”

Pejgamberi, a.s., ka thënë: “Vërtet, dynjaja është e mallkuar dhe e mallkuar është gjithçka që gjendet në të, përveç asaj që bëhet për hir të All-llahut.”
Të jesh në dynja sikur një udhëtar

Nga Ibën Omeri, r.a., transmetohet se ka thënë: “Pejgamberi i All-llahut më kapi për shpatulle dhe më tha: ‘Bëj ibadet All-llahut sikur e sheh Atë. Ji në dynja si i huaj ose si udhëtar.’” Shumë ajete kur’anore tregojnë për kalueshmërinë dhe thelbin e dynjasë. (Gafir, 39; Junus, 24)

Pejgamberi i All-llahut, s.a.v.s., ka thënë: “Shembulli im dhe i dynjasë është si ai i kalorësit që u strehua nën hijen e një peme, pastaj u largua dhe e la atë.”

Një njeri hyri në shtëpinë e Ebu Dherr-it, r.a., dhe filloi të shikojë përreth, pastaj e pyeti: “O Ebu Dherr, ku janë orenditë dhe mobiljet e tua?” Ai u përgjigj: “Ne kemi një shtëpi tjetër dhe së shpejti do të shpërngulemi atje.” Njeriu i tha: “Por, ju duhet të keni sende edhe këtu, sa kohë që jeni!” Ebu Dherri i tha: “Pronari i shtëpisë nuk do të na lërë të qëndrojmë këtu.”

Lakmia – sëmundja e pangopësisë

Lakmia e nënkupton ndjenjën e dëshirës së tepruar për diçka dhe ajo e shtyn njeriun të mos i kushtojë rëndësi kufijve dhe ta tejkalojë masën. Koprracia dhe lakmia janë tipare shumë të shëmtuara që islami i ndalon dhe njofton se ai që shmanget nga këto tipare do të shpëtojë. All-llahu, xh.sh., në Kur’an thotë: “Dhe ata që ruhen nga lakmia, ata janë të shpëtuarit.” (Tegabun, 16)

Lakmia është një tipar aq i keq sa që njeriu bëhet i pangopur në mënyrë të verbër. Tërë ditën dhe natën e tij ia nënshtron fitimit të dynjasë dhe i harron veprat e mira. Në hadith thuhet: “Dy ujqër të uritur të lëshuar në një tufë delesh nuk do të bëjnë aq dëm sa dëmi që lakmia e njeriut për pasuri dhe famë mund t’i bëjë fesë së tij.”
Pasojat e lakmisë

Hz. Isai, a.s., udhëtoi me një njeri dhe, pasi u uritën shumë dhe arritën afër një fshati, Isai i tha, duke i dhënë disa monedha:
– Shko dhe na siguro diçka për të ngrënë!
Njeriu shkoi, kurse Isai u përgatit për namaz dhe filloi të falet. Kur njeriu u kthye, solli me vete tri bukë dhe u ul duke pritur që Isai të mbaronte namazin. Meqë pritja iu zgjat, ai hëngri një bukë.

Isai, kur njeriu po vinte, kishte vënë re se ai sillte tri bukë, por kur mbaroi namazin pa se kishin vetëm dy, dhe e pyeti njeriun:
– Ku është buka e tretë?
Njeriu u përgjigj: – Kam sjellë vetëm dy bukë!
Pastaj ata i hëngrën ato dy bukë dhe e vazhduan rrugën.

Duke ecur më tej, hasën në një fshat të braktisur dhe në mes të fshatit tri gropa të mëdha rëre. Isai atëherë tha: – Me lejen e All-llahut, bëhuni ari!
Për habinë e madhe të atij njeriu, të tri gropat e rërës u shndërruan në tri grumbuj ari. Isai vazhdoi:
– Një grumbull për mua, një për ty, dhe i treti për atë që e hëngri bukën e tretë!

Atëherë njeriu bërtiti: – Unë e hëngra bukën e tretë!
Isai i dha të tri grumbujt e arit dhe e la, duke vazhduar rrugën e tij, ndërsa njeriu mbeti pa ditur si ta mbante atë sasi ari.

Andej kaluan tri veta, hajdutë, dhe kur e panë me gjithë atë ari, e vranë për t’ia marrë të gjithë. Pastaj e dërguan njërin prej tyre në fshatin fqinj për ushqim. Kur ai u largua, njëri nga të dy të mbeturit i tha tjetrit: – Kur ai të kthehet, do ta vrasim dhe do ta ndajmë arin midis nesh dyve! Hajduti u pajtua menjëherë.

Sa i përket të tretit, ai shkoi duke menduar si të shpëtonte nga shokët e tij. Kështu vendosi të helmojë ushqimin që do t’u çonte, në mënyrë që, kur të dy ta hanin, të vdisnin.

Ai veproi kështu, solli ushqimin, dhe të dy e vranë sipas marrëveshjes, pastaj hëngrën ushqimin e helmuar dhe vdiqën të dy!!
Më vonë, Isai kaloi përsëri aty dhe kur i pa të katërt të vdekur rreth atij ari, tha: – Ja si I trajton dynjaja ata që luftojnë vetëm për të!

Lakmia nuk e shton furnizimin (rizkun)
Haris Muhasibi, k.s., ka thënë: “Ai që është lakmitar, sado i pasur dhe me pasuri që të jetë, ai përsëri është një fakir – i varfër.”

Ti ke më shumë nevojë për këtë…

“Një njeri i dha Xhunejd Bagdadit, kuddise sirruhu, pesëqind monedha ari dhe i kërkoi t’ua shpërndante të varfërve. Evlija i madh e pyeti njeriun nëse ka akoma para. Njeriu u përgjigj se ka. Pastaj e pyeti nëse do të dëshironte të kishte edhe më shumë. Njeriu u përgjigj duke pohuarqëdo tëdëshironte edhe më shumë. Atëherë Xhunejd Bagdadi, kuddise sirruhu, ia ktheu monedhat dhe i tha: ‘Ti ke më shumë nevojë për këto se sa ne.’”

Njeriu duhet t’i pastrojë nga zemra e tij tiparet e këqija të zemrës, si zilia, lakmia, krenaria, hipokrizia dhe mendjemadhësia. E dimë se njeriu nuk bëhet i pjekur shpirtërisht nga shumësia e ibadeteve, por nëse pastrohet nga vetitë e nefsit. Shumësia e shkuarjeve në haxh apo agjërimi i pandërprerë dhe ibadeti i shumtë natën, nuk është masë e përsosmërisë së njeriut. Ai që e pastron nefsin e tij nga tiparet e shëmtuara, edhe nëse bën pak ibadet, është shumë më afër All-llahut se ai që nuk e pastron, por bën shumë ibadet.

Nëse nefsi edukohet dhe zemra pastrohet, atëherë këto tipare të këqija zëvendësohen me të mira. Në vend të zilisë – kënaqësia me caktimin dhe përulësia; në vend të lakmisë – tevekkuli (mbështetja te All-llahu) dhe sinqeriteti; në vend të koprracisë – bujaria; në vend të mendjemadhësisë – modestia dhe përulësia.

A e di se për çfarë lloj njerëzish është mungesa më e madhe?
Nëse kërkon mësues, mjekë ose jurist, do t’i gjesh shumë. Por nëse e kërkon atë që do të të udhëzojë drejt All-llahut, xhel-le shanuhu, dhe do të të mësojë për të metat e nefsit tënd, nuk do të gjesh shumë. E nëse je me fat dhe e gjen atë, kapu për të me të dyja duart dhe mos e lësho. — Ibën Ataullah Iskenderi, k.s.

Redaksia,
[Islampress] ]]> https://xhamiaeklleznes.com/dashuria-per-dynjane-dhe-demi-i-lakmise/feed/ 0 https://xhamiaeklleznes.com/te-gjithe-jane-fajtore-pervec-djalit-tim/ https://xhamiaeklleznes.com/te-gjithe-jane-fajtore-pervec-djalit-tim/#comments Sat, 25 Jul 2026 11:23:46 +0000 https://xhamiaeklleznes.com/?p=6435 Jetojmë në kohë kur kemi më shumë se kurrë shkolla, diploma, dijetarë, ekspertë… Jetojmë në kohën e organizimit të shumë seminareve, ligjëratave dhe këshillimeve për edukimin e fëmijëve… por pavarësisht kësaj, më duket se ka gjithnjë e më pak edukim dhe gjithnjë e më shumë probleme.

E kemi teknologjinë, dhe në çdo hap internetin, pedagogë dhe psikologë, por përsëri njeriu ndjen se fëmijët tanë gjithnjë e më pak janë të dëgjueshëm, po respektojnë gjithnjë e më pak dhe po ndiejnë gjithnjë e më pak dallimin mes të mirës dhe të keqes.

Prandaj mund të përfundojmë se kriza më e madhe e kohës sonë nuk është as ekonomike, as politike, por kriza e autoritetit, kriza e respektit dhe kriza e edukimit.

Dikur fëmija rritej pranë fshatit, pranë lagjes, pranë xhematit, pranë oborrit… Dihej saktësisht prejardhja e fëmijës…

Nëse fëmija gabonte, fqinjët do t’i thoshin: “Bir, mos vepro kështu.” Mësuesi do ta qortonte. Të moshuarit do ta këshillonin. Polici do ta paralajmëronte. Hoxha do t’ia tërhiqte vëmendjen. Dhe askush nuk do të mërzitej. Nuk konsiderohej ndërhyrje në jetën e tjetrit, por ruajtje e fytyrës së përbashkët dhe të ardhmes së përbashkët.

Prindi do t’u thoshte: “Faleminderit që e keni paralajmëruar.” “Faleminderit që më tregove.” Dhe kjo është ajo që na mëson Islami, sepse Pejgamberi i All-llahut, s.a.v.s., ka thënë: “Besimtarët janë si një ndërtesë e fortë, çdo pjesë e ndërtesës e mbështet tjetrën.”

Në hadithin tjetër thuhet: “Shembulli i besimtarëve në dashurinë, butësinë dhe mëshirën e tyre është si shembulli i trupit. Kur një organ i trupit sëmuret, i gjithë trupi vuan nga ethet dhe pagjumësia.”

E sot? Sot kemi arritur në situatën ku shumë njerëz frikësohen madje edhe ta paralajmërojnë fëmijën kur shohin të keqe, mungesë respekti apo sjellje të pahijshme, e lëre më për diçka tjetër. Nëse mësuesi ngrit zërin, fajtor është mësuesi. Nëse polici e ndalon fëmijën, problemi është polici. Nëse fqinjët e paralajmërojnë, problemi është te fqinjët.

Dhe shumë rrallë pyesim: A nuk është ndoshta problemi te fëmija jonë dhe veprimet e tij?

Këto ditë vërejmë raste të ndryshme në media ku ngrihet i gjithë shteti në raste se një fëmijë paralajmërohet, qortohet apo ndalohet për atë që e bën. Menjëherë përfshihen shoqatat, portalet, rrjetet sociale… Nuk themi që fëmija nuk duhet mbrojtur. Duhet! Askush nuk ka të drejtë për dhunë, padrejtësi dhe poshtërim. Por duhet të pyetemi: Pse sot pothuajse askush nuk pyet se çfarë ka bërë fëmija? Pse analizohet më shumë zhurma dhe veprimi i atij që paralajmëron sesa ai që ka gabuar?

Nëse fëmija bën vazhdimisht rrëmujë, flet fjalë fyese, provokon dhe i rrezikon të tjerët, a është problemi vetëm ai që ka tentuar ta ndalojë? Kur fëmija e humb respektin ndaj autoritetit në shtëpi, shumë shpejt humbet respekti ndaj çdo autoriteti jashtë shtëpisë. Dhe pastaj pyesim: Pse janë agresivë fëmijët? Si nuk kanë turp? Pse gjithnjë e më shumë ka dhunë?

Sepse kemi krijuar një brez që askush nuk guxon t’i thotë: “Nuk mundesh.” “Ndal.” “Ke gabuar.” Një njeri që kurrë nuk i mëson kufijtë, bëhet skllav i dëshirave të tij. Fëmijët tanë nuk janë prishur nga vetvetja. Ata janë rezultat i prindërve të pakujdesshëm, sistemit të çrregullt dhe shoqërisë që u ofron gjithçka, përveç vlerave të vërteta.

All-llahu xh.sh. thotë:

“O besimtarë, binduni All-llahut dhe binduni Pejgamberit dhe atyre që kanë autoritet mes jush.” (En-Nisa, 59.)

Islami është fe e rregullit. Fe e respektit. Fe e përgjegjësisë. Islami nuk erdhi për të bërë njeriun një person që nuk njeh askënd përveç vetes. Përkundrazi, erdhi për të na mësuar si të jetojmë dhe si të ndërtojmë një shoqëri të lumtur dhe të rregullt.

Sot flitet shumë për të drejtat e fëmijëve, dhe duhet të flitet. Përsëri e përsërisim, fëmija nuk duhet të poshtërohet, të ofendohet apo të keqtrajtohet. Sepse Islami ishte ndër të parët që mbrojti fëmijën dhe i dha dinjitet. Por, të drejtat pa edukim, pa detyra, bëhen problem. Nëse fëmija njeh vetëm të drejtat e tij, por nuk i njeh edhe detyrat, atëherë po rrisim një brez që do kërkojë respekt, por nuk do ta japë atë. Fëmija që nuk e respekton mësuesin, policin, hoxhën, fqinjët dhe të moshuarit, nesër nuk do të respektojë as ligjin, as shtetin, as fenë, dhe në fund as prindërit. Kur flasim për këtë gjendje në shoqëri, duhet të jemi të sinqertë dhe ta pyesim veten: Kush është fajtor?

Më e lehta është ta fajësojmë shkollën, shtetin, sistemin, institucionet, shoqërinë, kohën… Por e vërteta është se të gjithë jemi pak a shumë përgjegjës. Nga prindërit, shkolla, xhemati, deri te shoqëria në tërësi. Megjithatë, barra më e madhe e përgjegjësisë mbetet tek prindërit. Sepse asnjë mësues nuk mund ta zëvendësojë babanë. Asnjë sistem nuk mund ta zëvendësojë nënën. Asnjë institucion nuk mund të japë atë që jep edukimi në shtëpi.

All-llahu xh.sh. thotë: “O besimtarë, ruani veten dhe familjet tuaja nga zjarri.” (Et-Tahrim, 6.) Ndërsa Pejgamberi s.a.v.s. thotë: “Të gjithë jeni barinj, dhe çdo bari do të përgjigjet për tufën e tij.”

Detyra kryesore e prindit nuk është vetëm ta ushqejë fëmijën, të blejë çdo gjë që ai dëshiron, por ta edukojë, ta udhëzojë, ta paralajmërojë dhe ta mësojë se çfarë është e mirë dhe çfarë është e keqe.

Sot disa prindër mendojnë se bëjnë mirë për fëmijët duke ua plotësuar çdo dëshirë, duke i mbrojtur nga çdo kritikë, paralajmërim dhe përgjegjësi. Sot prindi, duke menduar se po e mbron fëmijën, ngadalë e mëson një gjë të rrezikshme: se ai kurrë nuk është fajtor, se askush nuk guxon t’i thotë asgjë, se gjithmonë dikush tjetër është fajtor, se gjithmonë duhet të jetë gjithçka sipas dëshirës së tij, se mund të ketë gjithçka pa asnjë përpjekje… Dhe kjo “mbrojtje” një ditë do të kthehet kundër prindit dhe fëmijës. Sepse fëmija që nuk ka mësuar të pranojë këshillën, nesër nuk do të pranojë as autoritetin. Fëmija që nuk i ka mësuar kufijtë, nesër do të ketë vështirësi në kontrollimin e vetes. Fëmija që kurrë nuk ka dëgjuar “jo”, nesër do të thyhet kur jeta t’i thotë “jo”.

Prandaj dashuria e vërtetë për fëmijën nuk është ta justifikosh gjithmonë, t’ia plotësosh çdo dëshirë. Dashuria e vërtetë është t’ia mësosh të vërtetën. Dashuria e vërtetë është ta mësosh që duhet të përpiqet për të marrë gjëra të caktuara. T’ia tregosh gabimet. Ta edukosh të jetë njeri që di të respektojë, të dëgjojë, ta pranojë gabimin dhe të marrë përgjegjësi.

Imam Gazaliu thoshte se zemra e fëmijës është si një gur i çmuar i pastër; nëse e mëson për të mirën, do të rritet në të mirë, e nëse e lë pas dore, do të humbasë. Le të mendojmë se sot nuk po rrisim vetëm fëmijë. Po rrisim prindër të ardhshëm, fqinjë, punëtorë, mësues dhe njerëz që nesër do ta drejtojnë shoqërinë.

Prandaj ta kthejmë mençurinë në edukim. Jo dhunën. Jo ashpërsinë. Por rregullin, kufirin, respektin dhe përgjegjësinë.

Fëmija duhet të dijë se prindi e do, por edhe se ekziston kufi. Mësuesi nuk e urren kur e paralajmëron. Fqinjët nuk janë armiq kur e këshillojnë. Polici nuk është armik kur e ndalon. Sepse ndonjëherë një paralajmërim i sinqertë e shpëton fëmijën, e shpëton njeriun, nga një jetë e tërë rrugësh të gabuara.

O Zot, na e përmirëso gjendjen e familjeve tona, rinisë sonë dhe të shoqërisë sonë, ktheje respektin mes njerëzve, mençurinë në edukim dhe begatinë në shtëpitë tona. Amin.

Redaksia,
[islampress] ]]> https://xhamiaeklleznes.com/te-gjithe-jane-fajtore-pervec-djalit-tim/feed/ 0 https://xhamiaeklleznes.com/metodat-e-edukimit-te-muhammedit-s-a-v-s-2/ https://xhamiaeklleznes.com/metodat-e-edukimit-te-muhammedit-s-a-v-s-2/#comments Sun, 05 Jul 2026 21:00:05 +0000 https://xhamiaeklleznes.com/?p=6431 Ai që e mëson fenë, ai që dëshiron të edukojë në mënyrë të drejtë një brez njerëzish, duhet të jetë i dashur në mjedisin e tyre. Ai duhet të jetë i tillë që njerëzit mezi ta presin takimin e radhës me të për të mësuar diçka të re dhe për ta zbatuar atë.

Pejgamberi s.a.v.s. arriti ta fitojë besimin dhe dashurinë nga njerëzit. Shokët e tij e donin aq shumë sa mezi e prisnin takimin e radhës me të. Arritja e këtij niveli është vërtet i vështirë, por jo i pamundur nëse i ndjekim metodat e mësuesit më të mirë të të gjitha kohërave, Muhammedit s.a.v.s.

Një nga metodat e Pejgamberit s.a.v.s. në mësimin e njerëzve është mesatarja. Shekik Ibën Seleme thotë: “Abdullahu na mbante ligjërata çdo të enjte, dhe një njeri i tha: ‘O baba i Abdurrahmanit, fjala jote na pëlqen dhe ne e duam shumë. Me të vërtetë do të dëshironim që ti të na mbaje mësim për çdo ditë!’ Ai u përgjigj: ‘Nuk dua t’ju bëhem i mërzitshëm’ ‘Madje, edhe Pejgamberi i All-llahut s.a.v.s. na mbante mësim vetëm në ditë të caktuara, duke mos dashur të na mërzis!’”

Ekzistojnë edhe njerëz të atillë që të mësojnë gjithë kohën, ditë e natë. Shkon në takim tek ata dhe ata flasin pa pushim deri sa të vjen koha të kthehesh në shtëpi. Dije që kjo mënyrë e dhënies së mësimit nuk është e drejtë, sepse çdo gjë e ka kohën dhe vendin e vet.

Ibën Abbasi r.a. thotë: “Mësojini njerëzit një, dy ose, maksimumi, tri herë në javë, që të mos u bëhen i mërzitshëm Kur’ani.”

Ibn Mes’udi r.a. thotë: “Flituni njerëzve derisa t’ju shikojnë dhe t’ju dëgjojnë me vëmendje; e kur kjo të mungojë, atëherë ndaleni fjalimin…”

Një nga metodat e mësimit është edhe ndjenja për mjedisin ku ndodhemi. Përndryshe, kjo do të shkaktojë vetëm kundërefekt dhe huti.

Pejgamberi i All-llahut, i kushtonte vëmendje ndjenjave të sahabëve. Çdo zakon që është në ujdi me rregullat e fesë sonë të bukur nuk duhet prekur. Më e lehtë është të zhduket një popull i caktuar sesa t’i hiqen me forcë zakonet e tij.

Thuhet se imam Shafiu është falur, pranë varrit të Ebu Hanifës në Bagdad dhe nuk e ka lexuar kunut-duan në namazin e sabahut, ashtu siç ishte praktika dhe qëndrimi i tij i zakonshëm. Kur e pyetën për këtë, ai u përgjigj: “A nuk meriton pronari i këtij varri (mendon për Ebu Hanifën) të nderohet?!”

Imam Shafiu e dinte se gjendej aty ku njerëzit faleshin sipas medhhebit Hanefi dhe për këtë arsye veproi kështu, duke mos dashur të shkaktojë përçarje dhe keqkuptime mes njerëzve.

Ndonjëherë vërejmë individë që, duke dashur të zbatojnë ndonjë sunnete të namaz, të cilat përdoren në medhhebet e tjera, në atë mënyrë shkaktojnë huti dhe e prishin qetësinë e namazit. Harrojnë se uniteti dhe bashkimi janë farz, ndërsa ato veprime mund të jenë sunnet, ose madje mustehab.

Si imam i këtij xhemati kam marrë pyetje të ndryshme nga disa njerëz. Dhe kur u përgjigjesha me argumente kur’anore apo hadithe, ata përsëri vazhdonin si më parë. Ku është aty respekti? Ai respekt që imam Shafiu e tregoi ndaj Ebu Hanifës. Unë e di që nuk jam Ebu Hanifeja, por duhet ta dini edhe ju që nuk jeni si Shafiu. Për hir të paqes në shtëpi, për hir të unitetit të këtij xhemati, ju lutem mos ndaheni nga shumica. A mendoni se mënyra juaj është mënyra e vetme e drejtë gjatë praktikimit të fesë, ndërsa ajo që e kanë praktikuar paraardhësit tanë dhe që e praktikojnë miliona besimtarë anembanë botës është e gabuar?!

Pejgamberi s.a.v.s., thërriste në islam në mënyrën më të bukur dhe më të pranueshme, duke e paraqitur fenë të lehtë. Sa herë që paraqitej në dilemë midis dy mënyrash, gjithmonë e zgjidhte atë më të lehtën, përveç nëse ishte në kundërshtim me fenë. Ai u thoshte sahabëve: “Jeni dërguar për t’ua lehtësuar njerëzve, jo për t’ua bërë gjërat më të vështira.”

Pejgamberi s.a.v.s., ishte kundër teprimit në gjithçka, madje edhe në fe. Në këtë kontekst tha: “Kjo fe është me të vërtetë e fortë, prandaj hyni në të ngadalë, sepse ai që nxiton shumë (e ekzagjeron në fe) as nuk do të arrijë në qëllim dhe as nuk do ta lërë kalin e tij gjallë.”

Vëllezër, me teprim nuk nënkuptohen ata që i falin pesë namazet ditore ose e agjërojnë muajin ramazan. Jo! Kjo i përket atyre që fillojnë të veprojnë, siç thuhet në hadithin vijues: “Tre njerëz erdhën në shtëpinë e Pejgamberit të All-llahut, salallahu alejhi ve sel-lem, dhe pyetën për adhurimin e tyre, dhe kur u informuan, sikur iu duk e pamjaftueshme, dhe thanë: ‘Po ku jemi ne në krahasim me Pejgamberin e All-llahut, të cilit i janë falur mëkatet që ka bërë dhe do t’i bëjë!’ Njëri prej tyre tha: ‘Unë do t’i kaloj netët duke falur namaz!’ Tjetri tha: ‘Unë do të agjëroj vazhdimisht dhe nuk do ta ndërpres agjërimin!’ E i treti tha: ‘Unë do të jem krejtësisht i përmbajtur nga gratë dhe nuk do të martohem kurrë!’ Kur Pejgamberi, salallahu alejhi ve sel-lem, dëgjoi çfarë thanë këta, ju tha: “Pasha All-llahun, unë jam më i devotshmi nga ju, por unë agjëroj dhe e ndërpres agjërimin, fal namaz natën dhe fle, dhe martohem! Ai që lë mënyrën time të jetesës (sunnetin), nuk është prej meje!”

O Zoti ynë, na mëshiro dhe ndihmo në ndjekjen e Muhammedit s.a.v.s.!

Redaksia, Islampress.

Shumë pyesin: Si arriti Muhammedi a.s. që nga njerëzit që ishin barbarë, nomadë, njerëz që jetonin në mënyrë të egër, për vetëm disa vjet të krijojë njerëz që do të jenë shembull në besim dhe frikë ndaj Zotit?

Një shkrimtar krishterë thotë: “Muhammedi arriti në një periudhë shumë të shkurtër kohore të bëjë një revolucion moral, shpirtëror dhe shoqëror, që askush në histori nuk ia ka dalë.”

Shumë prej nesh edhe sot përpiqen të bëjnë diçka të ngjashme, por nuk ju shkon. Nuk mundemi as fëmijën tonë ta udhëzojmë në rrugën e drejtë, e lëre më dikë tjetër. Dhe pse është kështu?

Sepse, vëllezër të dashur, ne sot përpiqemi t’i rrisim fëmijët tanë bazuar në këshillat e “shejh Google-it”, ose në këshillat e disa pedagogëve, të cilët as veten nuk mundën ta këshillojnë, e lëre më dikë tjetër. Dhe as nuk na shkon në mend të hedhim një sy në jetën e Dërguarit Muhammed a.s., i cili ishte shembulli i vetëm dhe i vërtetë në gjithçka, përfshirë edhe në edukim.

Dëgjoni disa metoda edukative që përdorte Muhammedi a.s. dhe aplikojini tek fëmijët tuaj, miqtë dhe të njohurit, dhe do ta vëreni suksesin.

I Dërguari a.s. kur fliste me dikë i kushtonte aq shumë vëmendje dhe përqendrim atij, saqë bashkëbiseduesi ndjente sikur ai ishte personi më i dashur për të. Dhe kjo është e vërtetuar nga hadithi ku Amr ibn Asi r.a. thotë:

“Kur i Dërguari i All-llahut a.s. fliste, ai i kthehej me fytyrë atij me të cilin fliste dhe i kushtonte vëmendje – edhe nëse ishte njeriu më i keq. Në këtë mënyrë ai fitonte zemrat e atyre njerëzve. Njëherë u kthye me fytyrë nga unë dhe më foli aq mirë saqë mendova se isha njeriu më i mirë. E pyeta: ‘O Dërguar i All-llahut, kush është më i mirë, unë apo Ebu Bekri?’ ‘Ebu Bekri’ – u përgjigj ai. E pyeta përsëri: ‘O Dërguar i All-llahut, kush është më i mirë, unë apo Omeri?’ ‘Omeri’ – u përgjigj ai. E pyeta edhe një herë: ‘O Dërguar i All-llahut, kush është më i mirë, unë apo Uthmani?’ ‘Uthmani’ – u përgjigj ai. Kur m’u përgjigj kështu, dëshirova të mos e kisha pyetur fare.”

Shikoni këtë rast dhe pastaj kujtoni veten dhe marrëdhënien tuaj me të tjerët, me fëmijët tuaj, dhe do të kuptoni plotësisht pse nuk arrijmë sukses në fushën e edukimit dhe mësimit.

Për të kuptuar edhe më mirë, dëgjoni një histori.

Duke u kthyer nga puna, një baba e pa djalin e tij gjashtëvjeçar që po qëndronte para derës së hyrjes, dhe pasi u përshëndetën, djali e pyeti:

– Baba, a mund të të pyes diçka?

– Po, sigurisht bir, më thuaj… – tha babai.

– Baba, sa fiton ti për një orë?

– Pse të intereson kjo? – tha babai pothuajse i zemëruar.

– Vetëm dua ta di, të lutem përgjigju!

Më në fund babai i tha se fitonte 50-euro në orë. Dëgjoi këtë dhe djali ul kokën me trishtim, por mblodhi guxim, e pa babain dhe e pyeti:

– Baba, a mund të më huazosh 25 euro?

Babai, tani dukshëm i zemëruar, filloi të bërtasë se nëse ky ishte arsyeja që po e priste para derës, duhet të turpërohej. Ti kërkon para për budallallëqe fëmijësh, sikur unë punoj shumë çdo ditë për budallallëqe dhe lodra fëmijësh… E dërgoi djalin direkt në dhomë dhe i tha të mendojë për sjelljen e tij egoiste. Djali u largua qetë, pa fjalë, ndërsa babai vazhdoi të ankohej dhe të habitej për sjelljen e fëmijëve të sotëm.

Pas një kohe, duke kuptuar se e kishte tepruar, shkoi në dhomën e djalit dhe tashmë i turpëruar pyeti:

– Biri im, a flenë?

– Jo, baba, jam i zgjuar… – u përgjigj djali.

– Më fal, ndoshta isha shumë i ashpër me ty. Për çfarë të duhen konkretisht ato 25 euro? Mandej tha, nuk ka rëndësi, urdhëro merri paratë! – dhe ia ofroi paratë birit.

– Faleminderit shumë, baba!

I kënaqur, djali nxori me dorë një tufë tjetër me para të përthyera nga poshtë e nga çanta e lapsave. Tani babai u zemërua edhe më shumë duke parë se djali kërkonte para, por kishte më shumë se sa i duhej një fëmije kaq të vogël.

– Jo, nuk kisha mjaftueshëm, baba! – u arsyetua djali. – Tani kam saktësisht 50 dollarë. A mund të blej një orë nga koha jote? Nëse mundesh, të lutem të vish një orë më herët nesër, dëshirojë të hamë darkë bashkë!

Çfarë bëri babai – imagjinojeni vetë. Përfundoni vetë historinë ashtu si mendoni se duhet të përfundojë, por mos harroni:

Nëse vdesim nesër, kompania apo njerëzit për të cilët punojmë do të na zëvendësojnë shumë lehtë dhe shpejtë. Por familja dhe miqtë që mbeten pas nesh – ata do të na mungojnë deri në fund të jetës!

Një nga metodat e Dërguarit në edukimin dhe rritjen e njerëzve ishte që ai kurrë nuk i përmendte njerëzit me emër, edhe pse shpesh e dinte për kë bëhej fjalë. Mënyra e tij për t’u përballur me një problem apo shkelje që ishte bërë, ishte që ai ngjitej në minber dhe fliste kështu: “Ka njerëz që veprojnë kështu dhe ashtu” ose “Çfarë mendojnë ata që veprojnë kështu dhe ashtu.” Në këtë mënyrë i Dërguari e trajtonte problemin pa turpëruar askënd.

Prandaj edhe unë do të veproj kështu për të treguar për disa njerëz dhe një problem të caktuar, dhe ata le ta njohin veten dhe le të përmirësohen.

Kur erdha në këtë xhami, më afroheshin disa njerëz dhe thoshin se në xhaminë tonë duhet të mbahen mësime për lexim të Kur’anit, dhe unë i dëgjova, dhe tashmë prej dy vjetësh veprojë kështu, dhe prej një viti e gjysmë tubimin e ligjëratave javore, por ajo që është e trishtë është se po ata njerëz që sugjeronin, nuk vijnë.

Gjithashtu më afroheshin disa njerëz që thoshin se duhet të falet namazi i natës, sepse është sunnet. I dëgjova dhe tashmë prej një viti e gjysmë çdo muaj në këtë xhami falim namaz nate, por ajo që është e trishtë është se ata njerëz që e propozuan këtë, nuk vijnë kurrë në atë namaz nate.

Gjithashtu, sapo erdha në këtë xhami mora kritika nga disa njerëz, dhe me siguri vërejtjet e njëjta i ka marrë edhe hoxha para meje, se xhamia është e mbyllur, dhe duhet të jetë e hapur që të mund të falet kurdo që duan. Pas një kohe e pranova këtë kritikë dhe e lashë xhaminë hapur 24 orë. Por çudi! Ata që kritikuan nuk vijnë të falin namaz vullnetar, madje as ato farz. Duket se u ka kaluar dëshira për t’u falur, për të mësuar Kur’an, për të dëgjuar ligjërata, prandaj nuk vijnë. Ose, çka është ndoshta edhe më keq, ata që nga fillimi donin vetëm të krijonin rrëmujë, dhe kur panë që nuk po u del, u tërhoqën.

O ju që u njohët në këto fjalë, injoroni kritikën time duke ardhur në namazin e ardhshëm, si atë të ditës ashtu edhe atë të natës. Injoroni këtë kritikë duke ardhur në leximin e ardhshëm të Kur’anit dhe ligjëratën e ardhshme.

I Dërguari kishte edhe shumë metoda edukative, por për shkak të mungesës mjaftohemi me kaq, dhe nëse do All-llahu, do ta vazhdojmë këtë temë.

Redaksia, [islampress] ]]> https://xhamiaeklleznes.com/metodat-e-edukimit-te-muhammedit-a-s-1/feed/ 0